Marian Sigmund – projektant wnętrz i mebli. Życie i krótka charakterystyka twórczości

Autor

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2023.07

Słowa kluczowe:

Marian Sigmund, historia polskiego wzornictwa, Spółdzielnia Artystów Plastyków Ład, Nowa Huta, Fabryka Mebli Giętych w Jasienicy, Zamek Królewski na Wawelu, meblarstwo, krzesło A587, art déco, dwudziestolecie międzywojenne, socrealizm, lata pięćdziesiąte XX wieku, lata sześćdziesiąte XX wieku

Abstrakt

Marian Sigmund (1902–1993) dożył sędziwego wieku, a trudna historia XX stulecia mocno wpłynęła na jego życie i twórczość. Z jednej strony był obserwatorem historii, z drugiej stykał się z historycznie ważnymi zjawiskami polskiego wzornictwa. Był artystą tworzącym tę historię. Urodził się w Błudnikach na Podolu. Do szkoły powszechnej i gimnazjum realnego uczęszczał we Lwowie. W 1919 roku walczył w wojnie polsko-bolszewickiej, służył w 11 pułku artylerii polowej. W 1921 roku rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Lwowskiej. Następnie przeniósł się na Wydział Architektury Wnętrz Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie (późniejsza Akademia Sztuk Pięknych). Od tego momentu jego życie było związane ze stolicą. Pracował m.in. w Spółdzielni Artystów Plastyków Ład. Brał udział w wystawach i realizacjach ładowskich, np. wnętrz ministerialnych. Zadebiutował na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu w 1929 roku. Ważną wystawą, której jako kierownik Ładu był także kuratorem, była ekspozycja w salach Instytutu Propagandy Sztuki Sztuka wnętrza (1935/1936). Pracował też jako nauczyciel w szkołach średnich o profilu zawodowym. Wybuch II wojny światowej zastał Sigmunda i jego rodzinę na wakacjach w rodowej posiadłości w Wojniłowie. Nie zdołał przedostać się do 11 pułku artylerii polowej, do którego został przydzielony, dlatego musiał się ukrywać. W 1943 roku dotarł do Warszawy i tam przeżył czas okupacji niemieckiej. Był żołnierzem Armii Krajowej. Pracował dla Biura Informacji i Propagandy, wykonując plakaty, znaki graficzne. Był autorem znaczka Poczty Polowej powstańczej Warszawy. Po kapitulacji powstania warszawskiego 4 października 1944 roku wywieziono go do obozu etapowego Lamsdorf, a następnie do Murnau VII A. Starał się tam współtworzyć obozowe życie kulturalne. Po wojnie zamieszkał w Krakowie, gdzie pracował jako profesor na Wydziale Architektury Wnętrz Akademii Sztuk Pięknych. W okresie budowania Nowej Huty był głównym projektantem wnętrz w przedsiębiorstwie Miastoprojekt Kraków (do 1956 roku). Spod jego ręki wyszły wnętrza budynków administracyjnych Z oraz S Huty im. Lenina, a także kin Świt i Światowid. W życiu prywatnym był to trudny czas dla twórcy. W 1952 roku zmarła jego pierwsza żona Maja Nowaczyńska (1907–1952). W 1955 roku ożenił się z Haliną Jastrzębowską (1907–2003). Jako projektant brał udział w wielu projektach, zleceniach, wystawach, m.in. był związany z Fabryką Mebli Giętych w Jasienicy. W latach sześćdziesiątych XX wieku wykonał projekt wnętrz szpitala i działu naukowego krakowskiej Akademii Medycznej w Prokocimiu. Zaprojektował wnętrza pomieszczeń biurowych Zamku Królewskiego na Wawelu, był także autorem wnętrz reprezentacyjnych Urzędu Rady Ministrów na wzgórzu wawelskim (apartamenty, pokoje gościnne, jadalnie, salon, hol, garderoby, kuluary). Poza działalnością projektową malował, uprawiał rysunek, projektował kostiumy i scenografię teatralną oraz okazjonalnie filmową. Zmarł 7 listopada 1993 roku w Krakowie i został pochowany na cmentarzu Rakowickim. Pod względem formalno-stylistycznym w jego twórczości projektowej widoczne są wpływy uproszczonego biedermeieru, charakterystycznego dla dwudziestolecia międzywojennego, art déco w polskim wydaniu, po wojnie był twórcą socrealistycznym, a następnie prowadził poszukiwania materiałowe charakterystyczne dla połowy lat pięćdziesiątych XX wieku. Jego twórczość jest spójna i logiczna. Był uczniem Józefa Czajkowskiego, co widoczne jest w realizacjach o charakterze biedermeierowskim, a także oscylujących wokół art déco jak u Wojciecha Jastrzębowskiego oraz socrealistycznych, łączących te doświadczenia. Najbardziej twórcze i niezależne realizacje udało mu się stworzyć w dobrym dla projektantów okresie końca lat pięćdziesiątych XX wieku. Wyjątkowo unikatowe jest krzesło A587. Z jednej strony łączy w sobie logikę i idee przedwojennego Ładu, a z drugiej jest nowoczesnym, samodzielnym i niepowtarzalnym przedmiotem. Wpisuje się w podobne działania ówczesnych projektantów: Marii Chometowskiej, Czesława Knothego, Jana Kurzątkowskiego, Władysława Winczego, Romana Modzelewskiego.

PlumX Metrics of this article

Biogram autora

Magdalena Smaga - Muzeum Krakowa

Historyk sztuki, kustosz w Muzeum Krakowa, Dział Historii i Sztuki Krakowa Współczesnego Muzeum Krakowa.

Bibliografia

„Architektura i Budownictwo” 1929, R. 5, z. 11–12 (w całości poświęcony Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu w 1929 r.)
Google Scholar

Białówna Maria: Meble do małych mieszkań. „Wiadomości IWP” 1966, nr 7–8, s. 26–35
Google Scholar

Bielawska-Pałczyńska Joanna, Hałas-Rakowska Hanna: Powszechna Wystawa Krajowa w Poznaniu 1929. Architektura i urbanistyka. Łódź 2019
Google Scholar

Borkowski Julian: Znaczek pocztowy Poczty Polowej Armii Krajowej z okresu Powstania Warszawskiego. Marian Sigmund ps. Nałęcz [online]. Muzeum Warszawy. Kolekcje [dostęp 27 kwietnia 2023]. Dostępny w internecie: https://kolekcje.muzeumwarszawy.pl/en/objects/16848/
Google Scholar

Buckiewiczówna M.: Budynki i urządzenia rozrywkowo-wypoczynkowe. „Dom Osiedle Mieszkanie” 1935, R. 7, nr 1, s. 11–18
Google Scholar

Csató Edward: Leon Schiller. Warszawa 1968
Google Scholar

Człowiek i otoczenie. Wstęp Stanisław Rodziński. Kraków
Google Scholar

Katalog wystawy, grudzień 1977 r. – styczeń 1978 r., pawilon wystawowy BWA w Krakowie Demska Anna, Frąckiewicz Anna, Maga Anna: Chcemy być nowocześni. Polski design 1955–1968 z kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie. Warszawa 2011
Google Scholar

Dłutek Maria: Prezentacje produkcji meblarskiej „Ładu” do 1939 roku. „Biuletyn Historii Sztuki” 1986, t. 48, nr 1, s. 63–77
Google Scholar

Dłutek Maria: Marian Sigmund – meblarskie reminiscencje art déco. W: Polskie art. Déco. Materiały drugiej sesji naukowej pod przewodnictwem prof. Ireny Huml i prof. Anny Sieradzkiej w Muzeum Mazowieckim w Płocku 10 grudnia 2007. Oprac. Zbigniew Chlewiński. Płock 2009, s. 65–70
Google Scholar

Faryna-Paszkiewicz Hanna: Architektura i sztuki plastyczne na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu w 1929 roku. Bibliografia 1927–2009. „Biuletyn Historii Sztuki” 2009, t. 71, nr 4, s. 567–582
Google Scholar

Frąckiewicz Anna: Krytycy o „Ładzie”. W: Spółdzielnia Artystów Ład 1926–1996. T. 1. Red. Anna Frąckiewicz. Warszawa 1998, s. 37–48
Google Scholar

Grabowski Jan: Ogólnopolski Salon Architektury Wnętrz. „Architektura” 1959, nr 1, s. 3–4, 13
Google Scholar

Heruday-Kiełczewska Magdalena: Powszechna Wystawa Krajowa z 1929 r. w źródłach historycznych. Poznań–Warszawa 2021
Google Scholar

Hryniewiecki Jerzy: „Ład” w IPSie. „Architektura i Budownictwo” 1935, R. 11, z. 11, s. 338–339
Google Scholar

Huml Irena: Meblarstwo dawniej i dzisiaj. „Sztuka” 1976, nr 3–4, s. 50–54
Google Scholar

Huml Irena: Spółdzielnia Artystów Plastyków Ład twórcą polskiego wnętrza w stylu art déco. W: W kręgu sztuki śląskiej pierwszej połowy XX wieku. Red. Zygmunt Świechowski. Wrocław 1983, s. 117–132
Google Scholar

Huml Irena: Sztuka przedmiotu – przedmiot sztuki. Warszawa 2003
Google Scholar

Hübner-Wojciechowska Joanna: Lata 60. XX wieku. Sztuka użytkowa. Warszawa 2014
Google Scholar

Jankowski Stanisław: Z warsztatu architekta. Moskiewski konkurs urbanistyczny. „Przegląd Kulturalny” 1960, nr 27, s. 1, 3
Google Scholar

Jastrzębowska Elżbieta: Drugi Rapperswil i jego kustosz. „Rocznik Biblioteki Narodowej” 2004, t. 36, s. 275–298
Google Scholar

Jaworska Janina: Polska sztuka walcząca 1939–1945. Warszawa 1976
Google Scholar

Katalog Działu Sztuki. Powszechna Wystawa Krajowa w Poznaniu 1929 r. Red. Mieczysław Treter. Poznań 1929
Google Scholar

Knothe Czesław: Na marginesie wyst. „Sztuka wnętrza”. „Plastyka. Organ Bloku Zawodowych Artystów Plastyków” 1936, t. 2, nr 2, s. 204–208
Google Scholar

Komorowski Waldemar: Urbanistyka i architektura Nowej Huty 1949–1959. „Rocznik Krakowski” 2005, t. 71, s. 189–214
Google Scholar

Konkurs na eksperymentalną dzielnicę mieszkaniową w Moskwie. Prace polskich zespołów projektowych. „Architektura” 1960, nr 11–12, s. 432–482
Google Scholar

Konstantynów Dariusz: „Gmach dziesięciolecia sztuki polskiej”. Pałac Sztuki na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu. „Biuletyn Historii Sztuki” 2009, t. 71, nr 4, s. 465–500
Google Scholar

Kordjak-Piotrowska Joanna: Teatry w obozach jenieckich. W: Sztuka wszędzie. Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie 1904–1944. Red. nauk. Jola Gola, Maryla Sitkowska, Agnieszka Szewczyk. Warszawa 2012, s. 462–463
Google Scholar

Kostrzyńska-Miłosz Anna: Polskie meble 1918–1939. Forma, funkcja, technika. Warszawa 2005
Google Scholar

Kostrzyńska-Miłosz Anna: Sztuka w rzemiośle na Powszechnej
Google Scholar

Wystawie Krajowej w Poznaniu. „Biuletyn Historii Sztuki” 2009, t. 71, nr 4, s. 549–565
Google Scholar

Kostrzyńska-Miłosz Anna: Polskie meble 1945–1970. Idee i rzeczywistość. Warszawa 2021
Google Scholar

Kozina Irma: Polski design. Warszawa 2015
Google Scholar

Kronika artystyczna – Warszawa. „Sztuki Piękne” 1933, t. 10, nr 5, s. 228–234
Google Scholar

Leśniakowska Marta: Nagie ciało architektury. Pawilon „Praca Kobiet” na Powszechnej Wystawie Krajowej jako dyskurs antropologiczny. „Biuletyn Historii Sztuki” 2009, t. 71, nr 4, s. 501–527
Google Scholar

Luba Iwona: Pałac Rządowy na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu. Propagandowa funkcja sztuki. „Biuletyn Historii Sztuki” 2009, t. 71, nr 4, s. 437–464
Google Scholar

Łuczak-Surówka Krystyna: Niezapomniana wystawa. Meble na Ogólnopolskim Salonie Architektury Wnętrz, Kraków, 1958. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2013, z. 31, s. 211–222
Google Scholar

Maga Anna: Meblarstwo „Ładu” po 1945 roku. W: Spółdzielnia Artystów Ład 1926–1996. T. 1. Red. Anna Frąckiewicz. Warszawa 1998, s. 106–151
Google Scholar

Maga Anna: Marian Sigmund. Zgodnie z ideami Ładu. W: Rzeczy niepospolite. Polscy projektanci XX wieku. Red. Czesława Frejlich. Kraków 2013, s. 188–197
Google Scholar

Marian Sigmund – wystawa malarstwa i rysunku. [Kraków 1993]. Folder wystawy w galerii Na Pięterku, ul. Mikołajska 2, Kraków, 8 listopada – 6 grudnia 1993 r.
Google Scholar

Mass Jan, Referowska Maria: Wyposażenie mieszkań. „Architektura” 1956, nr 2, s. 40–48
Google Scholar

Miller Edmund: Miejska Szkoła Sztuk Zdobniczych i Malarstwa w Warszawie. „Plastyka. Organ Bloku Zawodowych Artystów Plastyków” 1938, t. 4, nr 7, s. 183–199
Google Scholar

„Nike Powstania Warszawskiego” w malarstwie Mariana Sigmunda. Tekst Elżbieta Jastrzębowska, fotografie Maciej Bronarski. Warszawa [1989]
Google Scholar

Pacquet Henri: La rénovation du Gaumont-Palace (Cinémagazine 1931) [online]. 7 mai 2015 [dostęp 13 lutego 2023]. Dostępny w internecie: https://www.la-belle-equipe.fr/2015/05/07/la-renovation-du-gaumont-palace-cinemagazine-1931/
Google Scholar

Pańkowski Jan: Meble do małych mieszkań. „Wiadomości IWP” 1963, nr 3–4, s. 13–24
Google Scholar

Polski słownik biograficzny: Sigmund Marian. Hasło oprac. Krystyna Skrzypek-Gaweł. T. 37. Warszawa–Kraków 1996–1997, s. 398–400
Google Scholar

Putowska Jadwiga: Wnętrza i sztuka stosowana. „Architektura” 1958, nr 4, s. 126–128, 155
Google Scholar

Putowska Jadwiga: Meble seryjne Instytutu Wzornictwa Przemysłowego. „Architektura” 1960, nr 6, s. 213–226
Google Scholar

S.R.: Roman Schneider o meblu. „Plastyka. Organ Bloku Zawodowych Artystów Plastyków” 1936, t. 2, nr 2, s. 209–213
Google Scholar

S.W.: Pierwsze osiągnięcia młodego pokolenia „Ładu” (wywiad z Lucjanem Kintopfem). „Plastyka. Organ Bloku Zawodowych Artystów Plastyków” 1936, t. 2, nr 2, s. 214–220
Google Scholar

Sibila Leszek J.: Nowohucki design. Historia wnętrz i ich twórcy w latach 1949–1959. Kraków 2007
Google Scholar

Sigmund Marjan: Sztuka wnętrza. „Plastyka. Organ Bloku Zawodowych Artystów Plastyków” 1936, t. 2, nr 2, s. 201–203
Google Scholar

Smaga Magdalena: Krakowskie Fabryki Mebli na tle polskiego meblarstwa w latach 1945–1989. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2013, z. 31, s. 223–249
Google Scholar

Smaga Magdalena: Od planu po realizację – budynki „Z” i „S” Centrum Administracyjnego Huty imieniem Lenina. Część I. Architektura. „Światowid. Rocznik Muzeum PRL-u w Krakowie” 2017, nr 4, s. 125–149; Część II. Wnętrza. 2019, nr 5, s. 101–123
Google Scholar

Smaga Magdalena: Osiedleni. Teatralne. Kraków 2018
Google Scholar

Smaga Magdalena: Przyczynek do studium historyczno-architektonicznego kina „Światowid”. „Światowid. Rocznik Naukowy Muzeum PRL-u” 2014, nr 1, s. 145–165
Google Scholar

Skrudlik Mieczysław: Salon Listopadowy. W Domu Baryczków, Warszawa 1930. „Sztuki Piękne” 1931, t. 7, nr 1, s. 1–20
Google Scholar

Skrzypek-Gaweł Krystyna: Profesor Marian Sigmund. Dokonania twórcze i dydaktyczne. Kraków 1996
Google Scholar

Szablowska Anna Agnieszka: Propaganda wizualna Powszechnej Wstawy Krajowej. „Biuletyn Historii Sztuki” 2009, t. 71, nr 4, s. 529–547
Google Scholar

Sztuka i dyplomacja. Związki sztuki i polskiej dyplomacji w okresie nowożytnym. Red. Monika Kuhnke, Artur Badach. Warszawa 2013
Google Scholar

Sztuka wszędzie. Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie 1904–1944. Red. nauk. Jola Gola, Maryla Sitkowska, Agnieszka Szewczyk. Warszawa 2012
Google Scholar

Wincze Władysław: „Ład” (cz. II). „Cepelia” 1984, nr 11, s. 14–21
Google Scholar

Woźnicki Stanisław: Wystawa „Sztuka wnętrza” w IPS-ie. „Plastyka. Organ Bloku Zawodowych Artystów Plastyków” 1936, t. 2, nr 2, s. 197–200
Google Scholar

Wróblewska Danuta: Nowe typy umeblowania. „Projekt” 1963, R. 8, nr 2, s. 9–11
Google Scholar

Wystawa-Targi Wzornictwa Przemysłowego, katalog, Warszawa 15–25 stycznia 1961. Warszawa 1961
Google Scholar

Wyższa Szkoła Plastyczna w Krakowie 1949–1955. Przeszłość, stan obecny, zamierzenia, organizacja. Pod kierunkiem Witolda Chomicza i Stanisława Obtułowicza. Kraków 1949
Google Scholar

Zientara Maria: Sztuka krakowska 1945–2000. Tom 2. Mała stabilizacja i dekada złudzeń (1960–1980). Kraków 2022
Google Scholar

Żołnierz-artysta. Marian Sigmund. „Komandos. Militarny magazyn specjalny” 2006, nr 11, s. 36
Google Scholar

Żwinis Maciej: Meble dla świetlic. Warszawa 1955
Google Scholar

Pobrania

Opublikowane

15.12.2023

Jak cytować

Smaga, M. (2023). Marian Sigmund – projektant wnętrz i mebli. Życie i krótka charakterystyka twórczości. Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, 41, 113–138. https://doi.org/10.32030/KRZY.2023.07

Numer

Dział

Artykuły i rozprawy