„Ratuję od zupełnego unicestwienia ślady naszej przeszłości, które zacierają się, nikną z dniem każdym”
Rękopisy Wandalina Szukiewicza jako nowe źródło do badań kontaktów językowych na pograniczu bałtycko-słowiańskim
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.17.2022.33.15Keywords:
contact linguistics, linguistic geography, dialectology, the Circum-Baltic areaAbstract
“I AM SAVING THE REMAINS OF OUR PAST, WHICH FADE AND DISAPPEAR WITH EACH PASSING DAY, FROM COMPLETE DESTRUCTION”: VANDALIN SHUKEVICH’S MANUSCRIPTS AS A NOVEL SOURCE FOR THE STUDY OF LANGUAGE CONTACTS AT THE BALTO-SLAVIC BORDERLAND
The paper is a pilot publication of a project on language contacts in a poorly studied area of the Baltic-Slavic border. The author presents the specifics of the egodocuments of Vandalin Shukevich (1852–1919), an autodidact scientist from the Nacha of the Lida district. The egodocuments were identified in the national historical archive of the Republic of Lithuania in 2021. The author presents their research potential in the study of linguistic contacts in the peripheral dialectal area of the Balto-Slavic border. She proves that the analysis of the dialectal material extracted from the manuscripts will introduce new knowledge about historical multilingualism, the Balto-Slavic language contacts, the development of local dialects, the state of the north-eastern Polish language at the turn of the 19th and 20th centuries, and about the history of the Polish science. The results of the analysis will also be relevant for the present, introducing novel data on geolects and the dynamics of the development of cross-border language contacts in the poorly studied area of the Balto-Slavic borderland.
Downloads
References
Astrèjka V., 2010, Slavâna-balckae leksìčnae ǔzaemadzeânne ǔ gavorkah paǔnočnazahodnâj dyâlektnaj zony belaruskaj movy, „Belaruskaâ lìngvìstyka” nr 65, s. 1–19.
View in Google Scholar
Avanesaǔ Ì., Krapìva K., Mackevìč Û., 1963, Dyâlektalagìčny atlas belaruskaj movy, Mìnsk.
View in Google Scholar
Barszczewska N., Jankowiak M., 2012, Dialektologia białoruska, Warszawa.
View in Google Scholar
Bednarczuk L., 2013, Languages in Contact and Conflict on the Territory of the Grand Duchy of Lithuania (GDL), „Acta Baltico-Slavica” 37, s. 19–39, https://doi.org/10.11649/abs.2013.002. DOI: https://doi.org/10.11649/abs.2013.002
View in Google Scholar
Blombergowa M.M., 1992, W sprawie towarzystw naukowych działających w Wilnie w XIX i początku XX wieku, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 37, nr 1, s. 69–87.
View in Google Scholar
Blombergowa M.M., 2010, Wandalin Szukiewicz. Syn Ziemi Lidzkiej – badacz i społecznik (1852–1919), Warszawa – Lida.
View in Google Scholar
Brensztejn M., 1914, Wandalin Szukiewicz, „Kurier Litewski” nr 1 (14), s. 2.
View in Google Scholar
Brown J.R., 2019, Historical Heritage Language Ego-Documents: from Home, from Away, and from Below, „Journal of Historical Sociolinguistics” 5, nr 2, https://doi.org/10.1515/jhsl-2019-0023. DOI: https://doi.org/10.1515/jhsl-2019-0023
View in Google Scholar
Cehak-Hołubowiczowa H., 1936/1937, Muzeum Starożytności Wileńskiej Komisji Archeologicznej a Muzeum Archeologiczne Uniwersytetu Stefana Batorego, „Światowit” 17, s. 9–14.
View in Google Scholar
Chlebda W., 2019, O wyzwaniach i zadaniach pamięcioznawstwa lingwistycznego, „LingVaria” nr 2 (28), s. 147–164, https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.28.10. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.28.10
View in Google Scholar
Chorążyczewski W., Pacevičius A., Roszak S. (red.), 2015, Egodokumenty. Tradycje historiograficzne i perspektywy badawcze, Toruń.
View in Google Scholar
Èrker A., 2015, Strukturnye čerty smešannyh belorusskih govorov na balto-slavânskom pograničʹe, „Slavolinguistica”, t. 22, Leipzig, https://doi.org/10.3726/b11871. DOI: https://doi.org/10.3726/b11871
View in Google Scholar
Grek-Pabisowa I., Ostrówka M., 2018, Zakres wpływów wschodniosłowiańskich w polszczyźnie północnokresowej – wpływy białoruskie, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” LXVI, s. 141–161, https://doi.org/10.26485/RKJ/2018/66/9. DOI: https://doi.org/10.26485/RKJ/2018/66/9
View in Google Scholar
Grek-Pabisowa I., Ostrówka M., Jankowiak M., 2017, Słownik mówionej polszczyzny północnokresowej, Warszawa, [on-line] https://hdl.handle.net/20.500.12528/128.
View in Google Scholar
Greyerz K. von, 2010, Ego-Documents: The Last Word?, „German History” 28, nr 3, s. 273–282, https://doi.org/10.1093/gerhis/ghq064. DOI: https://doi.org/10.1093/gerhis/ghq064
View in Google Scholar
Grinaveckienė E., Morkūnas K., 1977, Lietuvių kalbos atlasas, Vilnius.
View in Google Scholar
Gurevič F.D., 1962, Drevnosti belorusskogo Ponëmanʹâ, Moskva – Leningrad.
View in Google Scholar
Ilgiewicz H., 2008, Societates Academicae Vilnenses. Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907–1939) i jego poprzednicy, Warszawa.
View in Google Scholar
Ilgiewicz H., 2016, Listy Wandalina Szukiewicza do Lucjana Uziębły i Władysława Zahorskiego, [w:] S. Wiech (red.), Nieznane listy z Ziem Zabranych, „Kresy w Polskich Pamiętnikach i Listach (1795–1918)”, t. 3, Kielce, s. 71–164.
View in Google Scholar
Jankowiak M., 2020, Strefy dialektalne języka białoruskiego jako przykład językowych kontaktów z sąsiednimi narodami, „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej” LI, s. 139–166, https://doi.org/10.11649/sfps.2016.009. DOI: https://doi.org/10.11649/sfps.2016.009
View in Google Scholar
Jaros V., 2019, Właściwości fonetyczne i fleksyjne języka familijnego Joachima Lelewela (na podstawie listów do najbliższych), „Socjolingwistyka” XXXIII, s. 255–268, https://doi. org/10.17651/SOCJOLING.33.16. DOI: https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.33.16
View in Google Scholar
Konczewska K., 2016, Zróżnicowanie polskich gwar Grodzieńszczyzny. Polszczyzna „szlachty zaindurskiej”, „Język Polski” XCVI, s. 43–57.
View in Google Scholar
Konczewska K., 2018, Archaizmy leksykalne współczesnej polszczyzny grodzieńskiej (socjolektu szlacheckiego), [w:] M. Pastuch, M. Siuciak (red.), Historia języka w XXI wieku.
View in Google Scholar
Stan i perspektywy, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 3670, Katowice, s. 355–367.
View in Google Scholar
Konczewska K., 2019, Szlachta grodzieńska na początku XXI wieku – język i tożsamość. Zarys problematyki, „LingVaria” nr 1 (27), s. 183–199, https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.27.12. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.27.12
View in Google Scholar
Konczewska K., 2020, Nieznany rękopis Wandalina Szukiewicza jako źródło do badań gwar białoruskich, „Slavica Slovaca” 55, nr 1, s. 82–96.
View in Google Scholar
Konczewska K., 2021, Polacy i język polski na Grodzieńszczyźnie, „Prace Instytutu Języka Polskiego”, t. 160, Kraków.
View in Google Scholar
Kozłowska-Doda J., 2021, Tożsamość, losy i język najstarszych mieszkańców okolic Dociszek na Białorusi (na podstawie badań terenowych z przełomu XX i XXI wieku), Lublin.
View in Google Scholar
Leskauskaitė A., 2020, Morphological Integration of the Slavic Loanwords in the South Aukštaitian Subdialects, [w:] M. Jankowiak, M. Vašiček (red.), Slovanské dialekty v jazykovém kontaktu. Nářeční lexikum v pomezních oblastech v minulosti a současnosti, Praha, s. 79–88.
View in Google Scholar
LVIA, 1135/6/10: Lietuvos valstybės istorijos archyvas, fond 1135, opis 6, jednostka przechowywania 10, list Z. Szukiewicza do M. Brensztejna, 24 III 1933.
View in Google Scholar
MEK I 1892: Archiwum Muzeum Etnograficznego w Krakowie, sygn. RKP_109, 110, list W. Szukiewicza do S. Udzieli, I 1892.
View in Google Scholar
Mikulėnienė D., 2020, Pecularities of the Lexical Borrowing in the Peripheral Lithuanian Dialects, [w:] M. Jankowiak, M. Vašiček (red.), Slovanské dialekty v jazykovém kontaktu.
View in Google Scholar
Nářeční lexikum v pomezních oblastech v minulosti a současnosti, Praha, s. 53–63.
View in Google Scholar
Olechnowicz A., 1938, Nieznane rękopisy zasłużonego samouka, „Kurier Wileński wraz z Kurierem Wileńsko-Nowogródzkim” nr 203, s. 5.
View in Google Scholar
Plygaǔka L., 2015, Belaruskaâ mova ǔ polìkulʹturnym règìëne (paǔdnëva-ǔshodnââ tèrytoryâ Lìtoǔskaj Rèspublìkì), Mìnsk.
View in Google Scholar
Plygavka L., 2014, Baltarusių kalbos dialektai, [w:] D. Mikulėnienė, V. Meiliūnaitė (red.), XXI a. pradžios lietuvių tarmės: geolingvistinis ir sociolingvistinis tyrimas. Žemėlapiai ir jų komentarai, Vilnius, pp. 228–237.
View in Google Scholar
Presser J., 1958, Memoires als geschiedbron, [w:] Winkler Prins Encyclopedie, t. VIII, Amsterdam – Bruxelles, s. 208–210.
View in Google Scholar
Rak M., 2021, Jan Karłowicz w świetle materiałów archiwalnych. Dialektologia, etnolingwistyka i lituanistyka, „Biblioteka LingVariów”, t. 30, Kraków. DOI: https://doi.org/10.12797/9788381384209
View in Google Scholar
Sawaniewska-Mochowa Z., 2002, Ze studiów nad socjolektem drobnej szlachty kowieńskiej XIX wieku (na postawie słowników przekładowych Antoniego Juszkiewicza), Bydgoszcz.
View in Google Scholar
Sawaniewska-Mochowa Z., Zielińska A., 2006, Sposoby wyrażania grzeczności w korespondencji szlachty litewskiej (XIX–XX w.), „Acta Baltico-Slavica” 30, s. 199–220.
View in Google Scholar
Sawaniewska-Mochowa Z., Zielińska A., 2007a, Dziedzictwo kultury szlacheckiej na byłych Kresach północno-wschodnich Rzeczypospolitej. Ginąca część kultury europejskiej, Warszawa.
View in Google Scholar
Sawaniewska-Mochowa Z., Zielińska A., 2007b, Język i obyczajowość szlachty litewskiej na podstawie korespondencji prywatnej z 2. połowy XIX wieku (na przykładzie jednej rodziny), „Acta Baltico-Slavica” 31, s. 235–266.
View in Google Scholar
Šefčík O., 2016, The Problem of Proto-Balto-Slavic ‘Aspirates’ Revisited, „Slovo a Slovesnost” 77, nr 4, s. 300–315.
View in Google Scholar
Szulakiewicz W., 2013, Ego-dokumenty i ich znaczenie w badaniach naukowych, „Przegląd Badań Edukacyjnych” nr 1 (16), s. 65–84, https://doi.org/10.12775/PBE.2013.006. DOI: https://doi.org/10.12775/PBE.2013.006
View in Google Scholar
Talko-Hryncewicz J., 1919, Śp. Wandalin Szukiewicz, „Przegląd Archeologiczny” I, z. 3–4, s. 81–83.
View in Google Scholar
Turska H., 1930, Język Jana Chodźki. Przyczynek do historii języka polskiego na obszarze północno-wschodnim Rzeczypospolitej, „Biblioteka Prac Polonistycznych”, nr 3, Wilno.
View in Google Scholar
Vimer B., 2007, Sudʹby balto-slavânskih gipotez i segodnâšnââkontaktnaâ lingvistika, [w:] V. Ivanov (red.), Arealʹnoe i genetičeskoe v strukture slavânskih âzykov, Moskva, s. 31–45.
View in Google Scholar
Vimer B., Kožanov K., Èrker A., 2019, Korpus slavânskih i baltijskih govorov TriMCo: struktura, celi i primery primeneniâ, „Balto-slavânskie issledovaniâ” XX, s. 122–143, https://doi.org/10.31168/2658-5766.2019.20.6. DOI: https://doi.org/10.31168/2658-5766.2019.20.6
View in Google Scholar
Woolhiser C., 2007, Communities of Practice and Linguistic Divergence: Belarusophone Students as Agents of Linguistic Change, „Harvard Ukrainian Studies” 29, nr 1–4, s. 371–404.
View in Google Scholar
Zabiela G., 2002, Vandalinas Šukevičius – akmens amžiaus gyvenviečių tyrinėtojas (150-ųjų gimimo metinių sukakčiai pažymėti), „Lietuvos Archeologija” 23, s. 9–28.
View in Google Scholar
Zasztowt L., 1990, Wileńscy miłośnicy „starożytności” w latach 1899–1914, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 35, nr 2–3, s. 259–283.
View in Google Scholar
Zdaniukiewicz A., 1992, O powstaniu i rozwoju języka polskiego na Kresach Wschodnich – polemicznie, [w:] „Z Polskich Studiów Slawistycznych”, seria 8, Warszawa, s. 171–176.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
