Polskie composita o zamiennych członach typu wiertarkowkrętarka
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.21.2026.41.08Słowa kluczowe:
derywacja, innowacje językowe, interfiks, złożenie współrzędneAbstrakt
POLISH COMPOUNDS WITH INTERCHANGEABLE COMPONENTS OF THE WIERTARKOWKRĘTARKA (‘DRILL-DRIVER’) TYPE
The subject of the article includes common names of artefacts, mostly neologisms, referred to as compounds. They differ from previously known compounds in that their components can occur interchangeably (e.g. kocobluza and bluzokoc), a fact that is attested in actual texts. The aim of the article is to identify the reasons for the occurrence of such semantic doublets and the conditions that make the interchangeability of the components of the compounds in question possible. The analysed compounds were formed in Polish from two word-formation bases whose stems are joined by the interfix -o-. They are coordinative in nature; however, the article challenges the thesis of the coordinative status of their components. The presence of compound structures with interchangeable components constitutes yet another manifestation of the tendency toward explicitness and precision in language.
Pobrania
Bibliografia
Balcerzak A., 2021, The Charm of the PRL. Memory Culture, (Post)Socialist Nostalgia and Historical Tourism in Poland, „Slovenský Národopis” 69 (2), s. 255–273, https://doi.org/10.2478/se-2021-0014.
Chmielowski B., 1745, Nowe Ateny, [on-line:] https://literat.ug.edu.pl/ateny/ (dostęp: 15 III 2026).
Chruścińska K., 1976, Nowe wyrazy złożone w języku polskiej prasy. I. Formacje oparte na tematach rodzimych, „Poradnik Językowy” z. 10, s. 438–443.
Chruścińska K., 1977, Nowe wyrazy złożone w języku polskiej prasy, „Poradnik Językowy” z. 1, s. 19–27.
Cichoń T., Pyrek K., Ratuszny K., Kalinowski P., Kamiński P., 2019, Frezarka do wykonywania rowków w obszarze wnęki międzyżebrowej tubingów, „Mining – Informatics, Automation and Electrical Engineering” 57, nr 3 (539), s. 37–46, http://doi.org/10.7494/miag.2019.3.539.27.
Damborský J., 1966, Apozycyjne zestawienia we współczesnej polszczyźnie, „Język Polski” XLVI, z. 4, s. 255–268.
Doroszewski W., 1962, O kulturę słowa, t. 1, Warszawa.
Duda H., 1991–1992, Złożenia typu fabrykokościół, śniego-lód w twórczości Mirona Białoszewskiego, „Roczniki Humanistyczne” XXXIX–XL, z. 6, s. 87–93.
EJO: K. Polański (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, wyd. II, Wrocław 1999.
Gaznevi E., 2021, Structural, Functional and Semantic Study of Polish Compound Words, „DTCF Dergisi” t. 61, nr 1, s. 1–27.
Grochola-Szczepanek H., 1997, O sposobach definiowania i klasyfikacji compositów w polskich pracach językoznawczych XX wieku, „Poradnik Językowy” z. 7, s. 40–52.
Grzegorczykowa R., 1984, Zarys słowotwórstwa polskiego. Słowotwórstwo opisowe, wyd. VI, Warszawa.
GWJP: R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego, t. II: Morfologia, Warszawa 1998.
Hacken P.T., 2021, The Nature of Compounding, „Cadernos de Linguistica” 2, nr 1, s. 1–21, https://doi.org/10.25189/2675-4916.2021.V2.N1.ID302.
Handke K., 1976, Budowa morfologiczna i funkcje compositów polskich (z uwzględnieniem innych języków zachodniosłowiańskich), „Prace Językoznawcze PAN”, t. 81, Wrocław.
ISJP: M. Bańko (red.), Inny słownik języka polskiego, t. 1–2, Warszawa 2000.
Jadacka H., 2005, Kultura języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia, Warszawa.
Jórdeczka M., Sobkowiak-Tabaka I., Mrozek-Wysocka M., 2008, Makrolityczne zabytki
kamienne i krzemienne z okolic Sławna i Lednicy, „Studia Lednickie” 9, s. 183–219. Kieraś W., Marciniak M., Łaziński M., Woliński M., Bojałkowska K., Eźlakowski W., Kobyliński Ł., Komosińska D., Krasnowska-Kieraś K., Rudolf M., Tomaszewska A., Wołoszyn J., Zawadzka-Paluektau N., 2025, Korpus Współczesnego Języka Polskiego. Dekada 2011–2020, „Język Polski” V, z. 2, s. 5–20, https://doi.org/10.31286/JP.001055.
Klemensiewiczówna I., 1951, Wyrazy złożone nowszej polszczyzny kulturalnej. Próba systematyki, „Biblioteka Studium Słowiańskiego UJ. Seria D”, nr 1, Kraków.
Kochanowski J., 1928, S. Łempicki (red.), Fraszki Jana Kochanowskiego, Lwów.
Kolbusz-Buda J., 2014, Peripheral Categories in Polish Compounding, [w:] K. Kozak, J. Kolbusz-Buda (red.), Novel Approaches in Language, Literature and Culture Studies, „Forum for Contemporary Issues in Language and Literature”, t. 1, Siedlce, s. 189–213.
Kurzowa Z., 1976, Złożenia imienne we współczesnym języku polskim, Warszawa−Kraków.
KWJP: Korpus Współczesnego Języka Polskiego, [on-line:] https://kwjp.pl/ (dostęp: 10 II 2026).
Narodowy Korpus Języka Polskiego, praca zbiorowa, red. A. Przepiórkowski, M. Bańko, R.L. Górski, B. Lewandowska-Tomaszczyk, Warszawa 2012.
NKJP: Narodowy Korpus Języka Polskiego, [on-line:] https://nkjp.pl/ (dostęp: 30 V 2025).
Ochmann D., 2010, Współczesne polskie composita. Próba typologii, [w:] R. Przybylska, J. Kąś, K. Sikora (red.), Symbolae grammaticae in honorem Boguslai Dunaj, „Biblioteka »LingVariów«”, t. 9, Kraków, s. 427–436.
OJ UW: Obserwatorium językowe UW, [on-line:] https://obserwatoriumjezykowe.uw.edu.pl/ (dostęp: 15 III 2026).
Rybarski M., 2024, Za pomocą jakich terminów opisywać złożenia afiksoidalne? Propozycja całościowego systemu terminologicznego, „Język Polski” CIV, z. 3, s. 88–104, https://doi.org/10.31286/JP.00980.
Rybarski M., 2025, O różnicy między wielordzennymi złożeniami dwuczłonowymi i wieloczłonowymi, „LingVaria” XX, nr 1 (39), s. 41–48, https://doi.org/10.12797/LV.20.2025.39.03.
Sambor J., 1975, O słownictwie statystycznie rzadkim na materiale derywatów we współczesnej publicystyce polskiej, „Rozprawy Uniwersytetu Warszawskiego”, 85, Warszawa.
Satkiewicz H., 1969, Produktywne typy słowotwórcze współczesnego języka ogólnopolskiego, Warszawa.
SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, t. I–XI, Warszawa 1958–1969.
SJPSz: M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, t. 1–3, Warszawa 1979.
SWJP: B. Dunaj (red.), Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1996.
USJP: S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. I–IV, Warszawa 2003.
Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
WSJP PAN: P. Żmigrodzki (red.), Wielki słownik języka polskiego, [on-line:] https://wsjp.pl/ (dostęp: 15 III 2026).
WSOF: J. Podracki (red.), Wielki słownik ortograficzno-fleksyjny, Warszawa 2001.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Monika Jabłońska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
