Badania polszczyzny krakowskiej – przeszłość i teraźniejszość
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.27.02Słowa kluczowe:
miejski język mówiony, regionalizmy leksykalne, historia badańAbstrakt
The Past and the Present of Research into Cracow Polish
The paper presents the history of research into the urban spoken Polish of Cracow. Its most intensive period fell between 1976 and 1991. The research project was initiated by Professor M. Karaś. After his untimely death in 1977, the work was directed by Professor B. Dunaj. It was twin-track; both collective and individual studies were carried out. Under the supervision of B. Dunaj, five doctoral theses have been written; in total, nine books have been published: four collective and five individual ones. Some collective works have not been published, i.a. Słownik frekwencyjny nieoficjalnej odmiany polszczyzny mówionej (‘A frequency dictionary of an unofficial variety of spoken Polish’). Also other projects grew out of the research into the language spoken in Cracow, e.g. Słownik współczesnego języka polskiego (1996; ‘A dictionary of contemporary Polish’). In the first decade of the 21st century, B. Dunaj and M. Mycawka conducted research into regional vocabulary, focusing primarily on theoretical problems. Under the supervision of B. Dunaj, 28 unpublished monographies have been prepared on the subject of regional words in the speech of inhabitants of selected towns (mainly in Lesser Poland). In 2018, the dictionary Powiedziane po krakowsku. Słownik regionalizmów krakowskich (‘Said like in Cracow. A dictionary of Cracow regional words’, ed. by D. Ochmann and R. Przybylska) has been published, growing out of and referring to previous research. The present paper presents the controversial methodological problems related to research into regional vocabulary.
Pobrania
Bibliografia
Awdiejew A., Labocha J., Rudek K., 1980, O typologii tekstów języka mówionego, „Polonica” VI, s. 181–188.
View in Google Scholar
Bieńkowska D., Cybulski M., Umińska-Tytoń E., 2007, Słownik dwudziestowiecznej Łodzi (konteksty historyczne, społeczne, kulturowe), Łódź.
View in Google Scholar
Data K., 2011, Struktura dialogu we współczesnej polszczyźnie mówionej, Kraków.
View in Google Scholar
Dunaj B., 1975, Język polski najstarszej doby piśmiennej (XII–XIII w.), „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 46, Kraków.
View in Google Scholar
Dunaj B. (red.), 1979, Wybór tekstów języka mówionego mieszkańców Krakowa, Kraków.
View in Google Scholar
Dunaj B. (red.), 1981a, Studia nad polszczyzną mówioną Krakowa 1, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 70, Kraków.
View in Google Scholar
Dunaj B., 1981b, Badania języka mówionego mieszkańców Krakowa, [w:] idem (red.), Studia nad polszczyzną mówioną Krakowa 1, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 70, Kraków, s. 7–10.
View in Google Scholar
Dunaj B., 1981c, Odmiana oficjalna i nieoficjalna języka mówionego, [w:] idem (red.), Studia nad polszczyzną mówioną Krakowa 1, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 70, Kraków, s. 11–20.
View in Google Scholar
Dunaj B. (red.), 1984, Studia nad polszczyzną mówioną Krakowa 2, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 79, Kraków.
View in Google Scholar
Dunaj B., 1985a, Grupy spółgłoskowe współczesnej polszczyzny mówionej (w języku mieszkańców Krakowa), „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 83, Kraków.
View in Google Scholar
Dunaj B., 1985b, Sytuacja komunikacyjna a zróżnicowanie polszczyzny mówionej, „Język Polski” LXV, s. 88–98.
View in Google Scholar
Dunaj B., 1986a, Research into the Spoken Language in Poland in the Last Decade with Particular Reference to Cracow, [w:] idem (red.), Badania języka mówionego w Polsce i w Niemczech, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 84, Kraków, s. 49–70.
View in Google Scholar
Dunaj B., 1986b, Dialektologia a socjolingwistyka, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica” t. 12, s. 15–23.
View in Google Scholar
Dunaj B., 1987, O kilku problemach metodologicznych socjolingwistycznych badań języka mówionego (w świetle dotychczasowych doświadczeń), „Socjolingwistyka” VI, s. 29–37.
View in Google Scholar
Dunaj B., 1989a, Język mieszkańców Krakowa, cz. I: Zagadnienia teoretyczne, fonetyka, fleksja, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 88, Warszawa – Kraków.
View in Google Scholar
Dunaj B., 1989b, Research into the Social Stratification of Polish in Cracow: Methods and Results, „International Journal of the Sociology of Language” 78, s. 29–42, [on-line:] https://doi.org/10.1515/ijsl.1989.78.29. DOI: https://doi.org/10.1515/ijsl.1989.78.29
View in Google Scholar
Dunaj B., 1989c, The Levels and the Nature of Variable Constraints, [w:] idem, J. Jachnow, J. Kowalik, M. T. Michalewska, Ch. Sappok, Gesprochene Sprache – Język mówiony. 2. Gemeinschaftsarbeit im Rahmen der Universitätspartnerschaft Bochum – Krakau, Bochum, s. 53–58.
View in Google Scholar
Dunaj B. (red.), 1999, Popularny słownik języka polskiego, Warszawa.
View in Google Scholar
Dunaj B. (red.), 2005, Nowy słownik języka polskiego, Warszawa.
View in Google Scholar
Dunaj B., 2010, Zróżnicowanie regionalne współczesnej leksyki, [w:] J.S. Gruchała, H. Kurek (red.), Silva rerum philologicarum. Studia ofiarowane Profesor Marii Strycharskiej-Brzezinie z okazji Jej jubileuszu, „Biblioteka LingVariów”, t. 10, Kraków, s. 89–95.
View in Google Scholar
Dunaj B., Awdiejew A., Kowalik J., Kurek H., Ożóg K., 1979, Ogólne założenia badań języka mówionego Krakowa i Nowej Huty, „Socjolingwistyka” II, s. 77–85.
View in Google Scholar
Dunaj B., Mycawka M., 2002, Badania regionalizmów leksykalnych, [w:] S. Gala (red.), Dialektologia jako dziedzina językoznawstwa i przedmiot dydaktyki. Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Karolowi Dejnie, Łódź, s. 105–110.
View in Google Scholar
Dunaj. B., Mycawka M., 2004, Kto przynosi prezenty pod choinkę, czyli o współczesnych regionalizmach leksykalnych, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” XLIX, s. 141–147.
View in Google Scholar
Dunaj B., Mycawka M., 2006, Regionalizmy leksykalne w badaniach polszczyzny miejskiej, [w:] M. Święcicka (red.), Miasto. Przestrzeń zróżnicowana językowo, kulturowo i społecznie, Bydgoszcz, s. 64–76.
View in Google Scholar
Dunaj B., Ożóg K. (red.), 1991, Studia nad polszczyzną mówioną Krakowa 3, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 107, Kraków.
View in Google Scholar
Gruchmanowa M., Walczak B. (red.), 1997, Słownik gwary miejskiej Poznania, Poznań.
View in Google Scholar
Gruchmanowa M., Witaszek-Samborska M., Żak-Święcicka M., 1986, Mowa mieszkańców Poznania, Poznań.
View in Google Scholar
Horwath E., 1984, Wpływ czynników socjalnych na akcent form czasu przeszłego i trybu przypuszczającego w języku mieszkańców Krakowa, [w:] B. Dunaj (red.), Studia nad polszczyzną mówioną Krakowa 2, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 79, Kraków, s. 51–71.
View in Google Scholar
KąśILG: J. Kąś, Ilustrowany leksykon gwary i kultury podhalańskiej, t. I: A–B, Bukowina Tatrzańska – Nowy Sącz 2015.
View in Google Scholar
KąśSGO: J. Kąś, Słownik gwary orawskiej, Kraków 2003.
View in Google Scholar
Kąś J., 1988, Wariantywność fonetyczna w mowie ludności wiejskiej obrzeży Krakowa, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 90, Kraków.
View in Google Scholar
Kowalik J., 1981, Niektóre regionalizmy leksykalne w mowie młodzieży szkolnej Krakowa, [w:] B. Dunaj (red.), Studia nad polszczyzną mówioną Krakowa 1, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 70, Kraków, s. 69–87.
View in Google Scholar
Kowalik J., 1984, Regionalizmy leksykalne w mowie mieszkańców Krakowa, [w:] B. Dunaj (red.), Studia nad polszczyzną mówioną Krakowa 2, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 79, Kraków, s. 123–145.
View in Google Scholar
Kowalikowa J., 1991, Słownictwo młodych mieszkańców Krakowa, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 105, Kraków.
View in Google Scholar
KSGP: Kartoteka Słownika gwar polskich w Zakładzie Dialektologii Polskiej IJP PAN w Krakowie.
View in Google Scholar
Kurek H., 1990, Metodologia socjolingwistycznego badania fonetyki języka mówionego środowiska wiejskiego (na przykładzie kilku wsi Beskidu Niskiego), Kraków.
View in Google Scholar
Kurek H., 1991, Zróżnicowanie fonetyczne języka mówionego mieszkańców Krakowa (wybrane zagadnienia), [w:] B. Dunaj, K. Ożóg (red.), Studia nad polszczyzną mówioną Krakowa 3, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 107, Kraków, s. 147–156.
View in Google Scholar
Labocha J., 1985, Sposoby wyrażania żądania we współczesnej polszczyźnie mówionej, cz. 1, „Polonica” XI, s. 119–146.
View in Google Scholar
Labocha J., 1986, Sposoby wyrażania żądania we współczesnej polszczyźnie mówionej, cz. 2, „Polonica” XII, s. 203–217.
View in Google Scholar
Labocha J., 2019, Składnia żądania we współczesnej polszczyźnie mówionej, „Biblioteka LingVariów”, t. 27, Kraków.
View in Google Scholar
Marcjanik M., 2007, Grzeczność w komunikacji językowej, Warszawa.
View in Google Scholar
Ochmann D., Przybylska R. (red.), 2018, Powiedziane po krakowsku. Słownik regionalizmów krakowskich, Kraków.
View in Google Scholar
Ożóg K., 1990a, Zwroty grzecznościowe współczesnej polszczyzny mówionej (na materiale języka mówionego mieszkańców Krakowa), „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 98, Kraków.
View in Google Scholar
Ożóg K., 1990b, Leksykon metatekstowy współczesnej polszczyzny mówionej: wybrane zagadnienia, Kraków.
View in Google Scholar
Przybylska R., 1984a, Problem opisu i klasyfikacji słownictwa fachowego, [w:] B. Dunaj (red.), Studia nad polszczyzną mówioną Krakowa 2, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 79, Kraków, s. 159–173.
View in Google Scholar
Przybylska R., 1984b, Wyrazy zapożyczone w języku zawodowym (na przykładzie leksyki profesjonalnej szewców krakowskich), [w:] B. Dunaj (red.), Studia nad polszczyzną mówioną Krakowa 2, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 79, Kraków, s. 175–182.
View in Google Scholar
Sikora K., 1988, Zróżnicowanie systemu fonologicznego gwary miejskiej Bronowic Wielkich w Krakowie, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Studenckie Zeszyty Językoznawcze”, z. 1, Kraków, s. 13–39.
View in Google Scholar
SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1958–1969.
View in Google Scholar
SJPSz: M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1978–1981.
View in Google Scholar
Stieber Z., 1966, Historyczna i współczesna fonologia języka polskiego, Warszawa.
View in Google Scholar
SWJP: B. Dunaj (red.), Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1996 (wyd. 2 – 2001).
View in Google Scholar
Tęczar K., 1981, Wpływ czynników socjalnych na adaptację językową ludności wiejskiej w środowisku wielkomiejskim (na przykładzie Nowej Huty), [w:] B. Dunaj (red.), Studia nad polszczyzną mówioną Krakowa 1, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Językoznawcze”, nr 70, Kraków, s. 121–131.
View in Google Scholar
Zgółkowa H., 1983, Słownictwo współczesnej polszczyzny mówionej. Lista frekwencyjna i rangowa, Poznań.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2019 Bogusław Dunaj
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
