Nieznany mur obronny partii przedlokacyjnego Kazimierza

Autor

DOI:

https://doi.org/10.32030/KRZY.2022.06

Słowa kluczowe:

mur obronny Kazimierza, nieznany wcześniej mur przedlokacyjny, mur warstwowany, ulica Krakowska, ulica Rabina Meiselsa, badania archeologiczne i architektoniczne, koryto Starej Wisły, 1335 rok

Abstrakt

W trakcie badań archeologicznych i architektonicznych prowadzonych w latach 2019–2021 w związku z wymianą nawierzchni ulicy Krakowskiej w Krakowie w partii skrzyżowania tej ulicy z ulica Rabina Meiselsa podczas odsłaniania fragmentu muru obronnego Kazimierza natrafiono na wcześniejszy mur o przebiegu doń prostopadłym. Odsłonięty odcinek muru, wykonany z warstwowanego wapienia łamanego, przebiega równolegle do pierzei ulicy Krakowskiej w dwóch trzech szerokości tej ulicy. Ma on grubość około 1,5 łokcia (około 90 cm), co świadczy pośrednio o jego wysokości. Odsłonięta na długości blisko 60 m korona odcinka muru posiada kontynuacje ku południowi i północnemu wschodowi, bowiem od północy odgina się on ku wschodowi, zapewne równolegle do koryta Starej Wisły. Relacje stratygraficzne warstwowanego muru odsłoniętego w ulicy, prostopadłego do muru obronnego Kazimierza, jednoznacznie dowodzą niejednoczesności ich budowy. Mur obronny Kazimierza dostawiony jest prostopadle do muru w obecnej ulicy Krakowskiej, a wyżej wymurowany – w poprzek, na jego starszej koronie, ponadto różnią się one doborem materiału budowlanego, sposobem jego użycia i technologią budowy. Przyjęto zatem tezę, że odsłonięte obecnie pozostałości muru w ulicy Krakowskiej to zachowana dolna partia muru ograniczającego od zachodu zabudowę przedlokacyjnego Kazimierza. Mur ten zapewne jest efektem inwestycyjnym jednostki osadniczej istniejącej na omawianym terenie, a przekształconej wskutek parcelacji w trakcie lokacji Kazimierza w 1335 roku. Od zachodu omawiany mur wybudowano w linii odcinka starego szlaku handlowego, tzw. drogi solnej wiodącej przez Wieliczkę i Bochnię na Węgry. Odcinek ten, nazwany później ulica Krakowska, stanowił główną oś lokacyjnego Kazimierza i według niej m.in. dokonano tyczenia rynku, ulic i rozmierzania bloków przyszłej zabudowy. Powstanie otoczonej murem jednostki osadniczej bezpośrednio przy szlaku handlowym, bez jego włączania w obręb murów, świadczyć może o przemyślanej i zorganizowanej działalności inwestycyjnej, odmiennie niż ma to miejsce w naturalnych, sukcesywnie wykształcających się układach owalnicowych. Kwestie przebiegu muru na całej jego długości, a także obecności na omawianym terenie jednostki osadniczej istniejącej przed lokacją Kazimierza wyjaśnić mogą przyszłe badania archeologiczne. Odkryty, nieznany wcześniej mur przedlokacyjny jest interesującym świadectwem pierwotnych zamierzeń i możliwości związanych z procesem powstania Kazimierza. Dokonane odkrycia weryfikują dotychczasową wiedzę na temat niektórych elementów rekonstruowanej sytuacji i kształtu średniowiecznego Kazimierza w tym rejonie. Przyjęto bowiem, że wcześniejsze osady funkcjonujące na wyspie wiślanej skupiały się przy kościołach św. Michała i św. Stanisława na Skałce oraz św. Jakuba Apostoła, a także przy kościele św. Wawrzyńca na Bawole. Na temat przedlokacyjnej zabudowy w omawianej partii terenu brak jest wzmianek w literaturze przedmiotu.

PlumX Metrics of this article

Biogramy autorów

Marek M. Łukacz

Dr inż. architekt, Pracownia Badań Zabytków Architektury.

Marek J. Łukacz

Mgr inż. architekt, Pracownia Badań Zabytków Architektury.

Bibliografia

Atlas historyczny miast polskich. Red. Roman Czaja. T. 5. Małopolska. Red. Zdzisław Noga. Z. 1. Kraków. Red. Zdzisław Noga. Kraków 2007
Google Scholar

Berdecka Anna: Lokacje i zagospodarowanie miast królewskich w Małopolsce za Kazimierza Wielkiego (1333–1370). Wrocław 1982
Google Scholar

Konieczna Wanda: Początki Kazimierza (do r. 1419). W: Studia nad przedmieściami Krakowa. Biblioteka Krakowska, nr 94. Kraków 1938, s. 7–90
Google Scholar

Krasnowolski Bogusław: Układ przestrzenny krakowskiego Kazimierza w wieku XIV. „Rocznik Krakowski” 1987, t. 54, s. 17–57
Google Scholar

Krasnowolski Bogusław: Ulice i place krakowskiego Kazimierza. Z dziejów chrześcijan i Żydów w Polsce. Kraków 1992
Google Scholar

Krasnowolski Bogusław: Lokacje i rozwój Krakowa, Kazimierza i Okołu. Problematyka rozwiązań urbanistycznych. W: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta. Red. Jerzy Wyrozumski. Biblioteka Krakowska, nr 150. Kraków 2007, s. 383–398
Google Scholar

Laberschek Jacek: Warunki topograficzne, sieć wodna, sieć drożna. W: Atlas historyczny miast polskich. Red. Roman Czaja. T. 5. Małopolska. Red. Zdzisław Noga. Z. 1. Kraków. Red. Zdzisław Noga. Kraków 2007, s. 8–9
Google Scholar

Schmidt Michał, Starzyński Marcin: Nowe miasto tkackie? Szkic do dziejów społeczno-gospodarczych podkrakowskiego Kazimierza. „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2015, t. 63, nr 1, s. 15–27
Google Scholar

Słoń Marek: Miasta podwójne i wielokrotne w średniowiecznej Europie. Wrocław 2010
Google Scholar

Wyrozumski Jerzy: Dzieje Krakowa. T. 1. Kraków do schyłku wieków średnich. Red. Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki. Kraków 1992
Google Scholar

Wyrozumski Jerzy: Cracovia mediaevalis. Kraków 2010
Google Scholar

Zaitz Emil, Zaitz Michał: Krakowski Kazimierz w badaniach archeologicznych. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2017, z. 35, s. 155–189
Google Scholar

Pobrania

Opublikowane

29.09.2022

Jak cytować

Łukacz, M. M., & Łukacz, M. J. (2022). Nieznany mur obronny partii przedlokacyjnego Kazimierza. Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, 40, 103–110. https://doi.org/10.32030/KRZY.2022.06

Numer

Dział

Artykuły i rozprawy