Kontynuacje i innowacje w słownikowych notacjach polskich frazemów biblijnych
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.21.2026.41.05Słowa kluczowe:
leksykografia, biblizm, słownik języka polskiego, frazem, cytacja biblijnaAbstrakt
CONTINUATIONS AND INNOVATIONS IN DICTIONARY NOTATIONS OF POLISH BIBLICAL PHRASES
The lexicographical perspective is considered one of the most important areas for preserving and disseminating biblical expressions in the Polish language. Broadly understood biblical expressions, as basic indicators of the Polish biblical style, include phrases that are quotations, derivatives and paraphrases of biblical text fragments. The subject of this paper is the lexicographical notation of biblicisms established in the Polish language, which are attested in Polish translations of the Holy Scriptures. The idea is to trace the lexicographical tradition related to the presence and notation of these biblical forms in selected older and newer general dictionaries of the Polish language. The review was conducted chronologically and diachronically, showing what was continued and what was changed in subsequent dictionaries, both in terms of macrostructure and microstructure. Next, a suggestion was presented for the description of multi-word biblicisms in the Polish language in a planned lexicon, with an indication of the lexicographical tradition and innovative solutions.
Pobrania
Bibliografia
Bieńkowska D., Umińska-Tytoń E., 2017, Rozważania wokół leksemu biblizm, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica” 51 (2), s. 27–39, http://dx.doi.org/10.18778/0208-6077.51.2.03.
Chlebda W., 1997, Biblizmy języka polskiego i rosyjskiego. Koncepcje opisu leksykograficznego, [w:] A. Bogusławski, J. Mędelska (red.), Współczesny język polski i rosyjski. Konfrontacja przekładowa, Warszawa, s. 23–66.
Chlebda W., 2005, Biblizmy jako skrzydlate jednostki polszczyzny, [w:] idem, Szkice o skrzydlatych słowach. Interpretacje lingwistyczne, „Studia i Monografie − Uniwersytet Opolski”, nr 356, Opole, s. 209–251.
Chlebda W., 2020, Wielojęzyczny słownik biblizmów: czy potrzebny? Czy możliwy?, „Prace Językoznawcze” t. 22, nr 3, s. 5–24, https://doi.org/10.31648/pj.5703.
Dziamska-Lenart G., 2007, Frazeologizmy biblijne w nowych słownikach frazeologicznych języka polskiego, [w:] P. Bortkiewicz, S. Mikołajczak, M. Rybka (red.), Język religijny dawniej i dziś, t. III, „Biblioteczka Poznańskich Studiów Polonistycznych. Seria Językoznawcza”, 36, „Prace Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza”, Poznań, s. 205–213.
Dziamska-Lenart G., 2009, Opis leksykograficzny frazeologizmów biblijnych w wybranych słownikach frazeologicznych języka polskiego, [w:] P. Bortkiewicz, S. Mikołajczak, M. Rybka (red.), Język religijny dawniej i dziś (w kontekście teologicznym i kulturowym), t. IV, „Biblioteczka Poznańskich Studiów Polonistycznych. Seria Językoznawcza”, 38, „Prace Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza”, Poznań, s. 151–163.
Dziamska-Lenart G., 2018, Opis leksykograficzny frazeologizmów biblijnych w słownikach frazeologicznych języka polskiego, [w:] eadem, Frazeografia polska. Teoria i praktyka, „Filologia Polska (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu)”, nr 205, Poznań, s. 230–250.
Koziara S., 2020, Wokół pojęcia biblizmu – raz jeszcze, [w:] W. Mokijenko, J. Tarsa (red.), Język i pamięć. Księga jubileuszowa dedykowana Panu Profesorowi Wojciechowi Chlebdzie z okazji 70. urodzin, Opole, s. 327–335.
Koziara S., Puda-Blokesz M., 2024, Biblizmy języka polskiego – projekt syntezy leksykograficznej, „Clavibus Unitis” XIII/2, s. 157–164.
Narodowy Korpus Języka Polskiego, praca zbiorowa, red. A. Przepiórkowski, M. Bańko, R.L. Górski, B. Lewandowska-Tomaszczyk, Warszawa 2012.
SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, t. I–XI, Warszawa 1958–1969, [on-line:] http://www.sjpd.pwn.pl (dostęp: 15 III 2026).
SL: S.B. Linde, Słownik języka polskiego, t. I–VI, wyd. II, Lwów 1854–1860, [on-line:] https://szukajwslownikach.uw.edu.pl (dostęp: 15 III 2026).
SW: J. Karłowicz, A.A. Kryński, W. Niedźwiedzki (red.), Słownik języka polskiego, t. I–VIII, Warszawa 1900–1927, [on-line:] https://crispa.uw.edu.pl/object/files/416371/display/Default (dostęp: 15 III 2026).
SWil: A. Zdanowicz (red.), Słownik języka polskiego, t. I–II, Wilno 1861, [on-line:] http://eswil.ijp.pan.pl (dostęp: 15 III 2026).
SWJP: B. Dunaj (red.), Słownik współczesnego języka polskiego, t. I–II, wyd. II, Warszawa 1999.
USJP: S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. I–IV, Warszawa 2003.
Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
WSJP PAN: P. Żmigrodzki (red.), Wielki słownik języka polskiego, [on-line:] http://www.wsjp.pl (dostęp: 15 III 2026).
Żmigrodzki P., 2009, Wprowadzenie do leksykografii polskiej, wyd. III rozszerz., „Podręczniki i Skrypty Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 101, Katowice.
Żmigrodzki P., Bańko M., Batko-Tokarz B., Bobrowski J., Czelakowska A., Grochowski
M., Przybylska R., Waniakowa J., Węgrzynek K. (red.), 2018, Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, Kraków.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Magdalena Puda-Blokesz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
