Zespół średniowiecznych płytek posadzkowych z kościoła i klasztoru Dominikanów w Krakowie
Próba charakterystyki
DOI:
https://doi.org/10.36123/RK.2022.88.10Keywords:
ceramic floor tiles, Dominican monastery in Krakow, mendican architecture, architectural decoration, 13th centuryAbstract
A SET OF MEDIEVAL FLOOR TILES FROM THE DOMINICAN CHURCH AND MONASTERY IN KRAKÓW. A TENTATIVE DESCRIPTION
The set of 13th century ceramic floor tiles found on the premises of the Dominican Church and Monastery in Kraków includes more than 400 pieces. They are mainly square tiles with side lengths of about 13–13.5 cm, mostly preserved in fragments, covered with relief decoration, inlaid, or blank. The text discusses the history of their discovery and the state of research, and then analyses the production technology and the types of decorative motifs used, comparing the tiles with analogous ones from other areas of Poland, Central Europe and Western Europe. Consequently, a hypothesis was put forward about the local origin of both the relief technology and inlay used in the production of the Kraków tiles, contrary to the findings of researchers who suggested the possibility of their import from France, Flanders, Italy or other countries. An attempt was also made to interpret the floral and figural decorative motifs found on the tiles, with the one theory linking them to the Dominican preaching. The article provides a starting point for in-depth iconographic analyses of 13th century flooring and for further research into the architectural decoration of medieval mendicant monasteries.
Downloads
References
Auch Michał, Produkcja średniowiecznej ceramiki szkliwionej w osadzie garncarskiej w Przemyślu na Zasaniu, „Archeologia Polski”, T. 52: 2007, z. 1–2.
View in Google Scholar
Auch Michał, Wczesnośredniowieczna ceramika szkliwiona z Chełma, woj. Lubelskie, „Archeologia Polski”, T. 49: 2004, z. 1–2.
View in Google Scholar
Auch Michał, Wczesnośredniowieczne naczynia szkliwione z terenu zachodniej Małopolski, „Archeologia Polski”, T. 57: 2012, z. 1–2.
View in Google Scholar
Bajc Gudrun, „Die mittelalterlichen Bodenfliesen von der Gozzoburg in Krems, NÖ”, Wien 2013, mps pracy magisterskiej.
View in Google Scholar
Bégule Lucien, L’abbaye de Fontenay et l’architecture cistercienne, Lyon 1912.
View in Google Scholar
Beltramo Silvia, L’abbazia cistercense di Santa Maria di Staffarda, Savigliano 2018.
View in Google Scholar
Białoskórska Krystyna, L’abbaye cistercienne de Wąchock, „Cahiers de civilisation médiévale”, T. 5: 1962, https://doi.org/10.3406/ccmed.1962.1238.
View in Google Scholar
Bochnak Adam, Pagaczewski Julian, Polskie rzemiosło artystyczne wieków średnich, Kraków 1959.
View in Google Scholar
Bojęś-Białasik Anna, Niemiec Dariusz, Kościół i klasztor dominikanów w Krakowie w świetle badań archeologiczno–architektonicznych w latach 2010–2012, w: Sztuka w kręgu krakowskich dominikanów, red. Anna Markiewicz, Marcin Szyma, Marek Walczak, Studia i Źródła Dominikańskiego Instytutu Historycznego w Krakowie, t. 13, Kraków 2013.
View in Google Scholar
Bojęś-Białasik Anna, Niemiec Dariusz, Medieval Ceramics Techniques in Architecture of Cracow’s Dominicans, Forum Urbis Medii Aevi, Brno 2015, t. 13.
View in Google Scholar
Bojęś-Białasik Anna, Niemiec Dariusz, Opactwa w Lubiążu, Trzebnicy i Mogile a początki cysterskiej architektury ceglanej na Śląsku i w Małopolsce w kontekście filiacyjnych zależności warsztatowych, w: Architektura sakralna w początkach państwa polskiego (X–XIII w.), red. Tomasz Janiak i Dariusz Stryniak, Gniezno 2016.
View in Google Scholar
Břicháček Pavel, Nebe a peklo na zemi. Románské a raně gotické dlaždice z milevského premonstrátského klàštera, Milevsko 2007.
View in Google Scholar
Buczkowski Kazimierz, Płytki posadzki z XIII w. w kościele oo. Dominikanów w Krakowie, „Biuletyn HistoriiSztuki i Kultury”, 1939, t. 7, nr 2.
View in Google Scholar
Bukowska Aneta, Ceramiczne płytki posadzkowe z opactwa oo. Benedyktynów w Tyńcu, w: Kraków w chrześcijańskiej Europie X–XIII w. Katalog wystawy, red. Elżbieta Firlet, Emil Zaitz, Kraków 2006.
View in Google Scholar
Dekański Dariusz Aleksander, Początki zakonu dominikanów prowincji polsko-czeskiej. Pokolenie św. Jacka w zakonie, Gdańsk 1999.
View in Google Scholar
Dębowski Teofil, „Kraków – klasztor dominikanów. Wyniki nadzoru archeologicznego prac ziemnych”, t. 1: „Opis i dokumentacja rysunkowa wykopów”, mps w archiwum WUOZ w Krakowie, Kraków 1997.
View in Google Scholar
Dobrowolski Tadeusz, Sztuka Krakowa, Kraków 1964.
View in Google Scholar
Fleková Klára, Zum Stand der Kenntnisse mittelalterlicher keramischer Fliesen in den böhmischen Ländern, „Praehistorica”, T. 31–32: 2014.
View in Google Scholar
Fox-Friedman Jeanne, Messianic Visions: Modena Cathedral and the Crusades, “Anthropology and Aesthetics”, T. 25: 1994, https://doi.org/10.1086/RESv25n1ms20166892.
View in Google Scholar
Friedman John B., Peacocks and Preachers: Analytic Technique in Marcus of Orvieto’s Liber de Moralitatibus, Vatican lat. MS 5935, w: Beasts and Birds of the Middle Ages, The Bestiary and Its Legacy, red. Willene Clark, Meradith McMunn, Philadelphia 1989, https://doi.org/10.9783/9781512805512-013.
View in Google Scholar
Frodl-Kraft Eva, Das „Flechtwerk“ der frühen Zisterzienserfenster – Versuch einer Ableitung, „Wiener Jahrbuch für Kunstgeschichte”, T. 20 (24): 1965, https://doi.org/10.7788/wjk-1965-jg02.
View in Google Scholar
Gadomski Jerzy, Późnoromańska dekoracja malarska w refektarzu klasztoru cystersów w Wąchocku, „Folia Historiae Artium”, T. 8: 1972.
View in Google Scholar
Gabryś Dorota, Zespół płytek posadzkowych z kościoła Cystersów p.w. Najśw. Marii Panny i św. Wacława w Mogile, w: Kraków w chrześcijańskiej Europie X–XIII w. Katalog wystawy, red. Elżbieta Firlet, Emil Zaitz, Kraków 2006.
View in Google Scholar
Gabryś Dorota, Zespół płytek posadzkowych z niezachowanego kościoła p.w. św. Marii Magdaleny w Krakowie, w: Kraków w chrześcijańskiej Europie X–XIII w. Katalog wystawy, red. Elżbieta Firlet, Emil Zaitz, Kraków 2006.
View in Google Scholar
Garbaczewski Witold, Ikonografia monet piastowskich 1173–ok. 1280, Warszawa–Lublin 2007.
View in Google Scholar
Garric Jean-Michel, Pradalier Henri, Une découverte récente: les pavements gothiques du palais de la Berbie à Albi, „Mémoires de la Société Archéologique du Midi de la France”, T. 63: 2002.
View in Google Scholar
Gliński Michał, Romańskie ceramiczne płytki posadzkowe z cysterskiego założenia klasztornego w Wąchocku, w: Sztuka w Świętokrzyskiem. Średniowiecze i czasy nowożytne, Kielce 2017.
View in Google Scholar
Gliński Waldemar, Gliński Michał, Kolegiata pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kielcach w perspektywie archeologa, w: 850 lat katedry pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kielcach, red. Beata Wojciechowska, Tomasz Gocel, Sylwia Konarska-Zimnicka, Kielce 2021.
View in Google Scholar
Głowa Wojciech, Średniowieczne „kachle” krakowskie. Wybrane zagadnienia technologiczne, w: Rzeczy i ludzie. Kultura materialna w późnym średniowieczu i w okresie nowożytnym. Studia dedykowane Marii Dąbrowskiej, red. Magdalena Bis, Wojciech Bis, Warszawa 2014.
View in Google Scholar
Gołubiew Zofia, Kościół dominikański pw. św. Jakuba w Sandomierzu w XIII stuleciu i jego dekoracja architektoniczna, w: Studia nad historią dominikanów w Polsce, 1222–1972, t. 2, red. Jerzy Kłoczowski, Warszawa 1975.
View in Google Scholar
Grzybkowski Andrzej, Kościół św. Idziego w Inowłodzu, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki. Teoria i Historia”, 1981, t. 26, z. 3–4.
View in Google Scholar
Grzybkowski Andrzej, Wczesnogotycki kościół i klasztor dominikański w Sieradzu, Warszawa 1979.
View in Google Scholar
Houwen Luuk, Animal Parallelism in Medieval Literature and the Bestiaries: A Preliminary Investigation, „Neophilologus”, T. 78: 1994, nr 3, https://doi.org/10.1007/BF01000364.
View in Google Scholar
Jamka Rudolf, Leńczyk Gabriel, Dobrowolski Kazimierz, Badania wykopaliskowe w Piekarach w powiecie krakowskim, Prace Prehistoryczne, nr 2, Kraków 1939.
View in Google Scholar
Jamroz Józef S., Średniowieczna architektura dominikańska w Krakowie, „Rocznik Krakowski”, T. 46: 1970.
View in Google Scholar
Jurkowlaniec Tadeusz, Nagrobki przedromańskie i romańskie w Polsce, „Rocznik Historii Sztuki”, T. 13: 1981.
View in Google Scholar
Kaczmarek Jarmila, Początki architektury sakralnej w Kruszwicy, w: Początki architektury monumentalnej w Polsce, red. Tomasz Janiak, Dariusz Stryniak, Gniezno 2004.
View in Google Scholar
Kamińska Justyna, Kto fundował XIII–wieczny zespół klasztorny dominikanów w Sandomierzu?, „Biuletyn Historii Sztuki”, 2020, t. 82, nr 2, https://doi.org/10.36744/bhs.640.
View in Google Scholar
Kamińska Justyna, XIII-wieczne ceramiczne płytki posadzkowe, w: Katalog Muzeum Dominikanów w Krakowie, Kraków 2022 (w druku).
View in Google Scholar
Karłowska-Kamzowa Alicja, Malarstwo śląskie 1250–1450, Wrocław 1979.
View in Google Scholar
Kobielus Stanisław, Bestiarium chrześcijańskie. Zwierzęta w symbolice i interpretacji. Starożytność i średniowiecze, Warszawa 2002.
View in Google Scholar
Kostuch Bożena, Para płytek z kościoła Dominikanów w Krakowie, w: Kraków w chrześcijańskiej Europie X–XIII w. Katalog wystawy, red. Elżbieta Firlet, Emil Zaitz, Kraków 2006.
View in Google Scholar
Kuczyński Janusz, Sprawozdanie z archeologicznychprac badawczych przy katedrze kieleckiej przeprowadzonych w 1962 r., „Rocznik Muzeum Świętokrzyskiego”, T. 2: 1964.
View in Google Scholar
Kuczyński Janusz, Sprawozdanie z badań katedry kieleckiej za rok 1961, „Rocznik Muzeum Świętokrzyskiego”, T. 1: 1963.
View in Google Scholar
Landgraf Eleonore, Ornamentierte Bodenfliesen des Mittelalters in Süd- und Westdeutschland 1150–1550, t. 1, Textband, Stuttgart 1993.
View in Google Scholar
Landgraf Eleonore, Ornamentierte Bodenfliesen des Mittelalters in Südund Westdeutschland 1150–1550, t. 2, Musterkatalog, Stuttgart 1993.
View in Google Scholar
Lenkiewicz Teresa, Kościół Marii Magdaleny w Krakowie w świetle ostatnich odkryć archeologicznych, „Biuletyn Krakowski”. Prace Konserwatorskie i Archeologiczne, T. 1: 1959.
View in Google Scholar
Łużyniecka Ewa, Cysterskie warsztaty budowlane związane z opactwem trzebnickim i ich transfery od trzeciej tercji XII do połowy XIII wieku, w: Architektura sakralna w początkach państwa polskiego (X–XIII w.), red. Tomasz Janiak i Dariusz Stryniak, Gniezno 2016.
View in Google Scholar
Łużyniecka Ewa, Świechowski Zygmunt, Kunkel Robert, Architektura opactw cysterskich. Małopolskie filie Morimond, Wrocław 2008.
View in Google Scholar
Małachowicz Maciej, Ceramika budowlana średniowiecznego Wrocławia, w: Wschodnia strefa Starego
View in Google Scholar
Miasta we Wrocławiu w XII–XIV wieku. Badania na Placu Nowy Targ, red. Cezary Buśko, Wrocław 2005.
View in Google Scholar
Matveev Vasily, Галицкие рельефные плитки: европейский контекст [Relief Tiles from Halich: European Context], w: Актуальные проблемы теории и истории искусства. Вып. 7. Под ред. С.В. Мальцевой, Е.Ю. Станюкович-Денисовой, А.В. Захаровой, СПб 2017 [Aktualʹnye problemy teorii i istorii iskusstva. Vyp. 7. Pod red. S.V. Malʹcevoj, E.Û. Stanûkovič-Denisovoj, A.V. Zaharovoj, SPb 2017].
View in Google Scholar
Meyer Jean-Philippe, Deux sculpteurs du XIIe siècle en Alsace: les Maîtres d’Eschau et d’Andlau, „In Situ. Revue des patrimoines”, T. 17: 2011, https://doi.org/10.4000/insitu.7601.
View in Google Scholar
Morson John, The English Cistercians and the Bestiary, „Bulletin of the John Rylands Library”, 1956, t. 39, nr 1, https://doi.org/10.7227/BJRL.39.1.8.
View in Google Scholar
Mrozowski Przemysław, Lilie na kielichu lędzkim Kazimierza Wielkiego – motyw heraldyczny czy symbol władzy?, w: Claritas et consonantia: funkcje, formy i znaczenia w sztuce średniowiecza. Księga poświęcona pamięci Kingi Szczepkowskiej-Naliwajek w dziesiątą rocznicę śmierci, red. Monika Jakubek-Raczkowska, Juliusz Raczkowski, Toruń 2017.
View in Google Scholar
Niemiec Dariusz, Ornamentowane posadzki w kościołach romańskich na ziemiach polskich, w: Architektura sakralna w początkach państwa polskiego (X–XIII w.), red. Tomasz Janiak, Dariusz Stryniak, Gniezno 2016.
View in Google Scholar
Niemiec Dariusz,, Piece do wypału ceramiki budowlanej i wapna w XIII–wiecznym klasztorze Dominikanów w Krakowie, „Archaeologia Historica Polona”, T. 25: 2017, https://doi.org/10.12775/AHP.2017.001.
View in Google Scholar
Niemiec Dariusz,, Średniowieczna heraldyka polska w ceramice budowlanej z klasztorów dominikanów w Krakowie i Oświęcimiu, w: Dominikanie o Polsce i Polakach od XIII do XX wieku, red. Tomasz Gałuszka, Katarzyna Matyja, Poznań 2020.
View in Google Scholar
Niemiec Dariusz,, Średniowieczne fundacje rodu Odrowążów w podkrakowskiej Mogile przed 1266 r., „Materiały Archeologiczne Nowej Huty”, T. 26: 2020.
View in Google Scholar
Norton Christophe, Carreaux de Pavement du Moyen Age et de la Renaissance, Collections du musée Carnavalet, Paris 1992.
View in Google Scholar
Panfil Tomasz, Lingua Symbolica. O pochodzeniu i znaczeniu najstarszych symboli heraldycznych w Polsce, Lublin 2002.
View in Google Scholar
Piątkiewicz-Dereniowa Maria, Artystyczna ceramika europejska w zbiorach polskich, Warszawa 1991.
View in Google Scholar
Panfil Tomasz, Płytki posadzkowe z opactwa benedyktynów w Tyńcu, „Folia Historiae Artium”, T. 6–7: 1971.
View in Google Scholar
Pomniki dziejowe Polski, seria 2, t. 5: Najdawniejsze roczniki krakowskie i kalendarz, wyd. Zofia Kozłowska-Budkowa, Warszawa 1978.
View in Google Scholar
Radwański Kazimierz, Konserwatorskie prace archeologiczne prowadzone w Krakowie w roku 1960, „Biuletyn Krakowski”, T. 3: 1961.
View in Google Scholar
Radwański Kazimierz, Kraków przedlokacyjny. Rozwój przestrzenny, Kraków 1975.
View in Google Scholar
Radwański Kazimierz, Wczesnośredniowieczna ceramika krakowska i zagadnienie jej chronologii, „Materiały Archeologiczne”, T. 9: 1968.
View in Google Scholar
Remer Jerzy, Kronika konserwatorska, „Rocznik Krakowski”, T. 30: 1938.
View in Google Scholar
Romano Serena, Due affreschi del Cappellone degli Spagnoli: Problemi iconologici, „Storia dell’Arte”, T. 28: 1976.
View in Google Scholar
Rouzeau Benoît, Bocquet-Liénard Anne, Moulis Cédric, Les carreaux de pavement découverts à l’abbaye de Morimond (Haute-Marne): étude typologique, technique et archéométrique, „Revue archéologique de l’Est”, T: 62: 2013, nr 185.
View in Google Scholar
Rozpędowski Jerzy, Opactwo pań cysterek w Trzebnicy, w: Historia i kultura cystersów w dawnej Polsce i ich europejskie związki, red. Jerzy Strzelczyk, Poznań 1987.
View in Google Scholar
Simader Friedrich, Das so genannte Reiner Musterbuch. Notizen zum Forschungsstand, w: Zisterziensisches Schreiben im Mittelalter. Das Skriptorium der Reiner Mönche. Beiträge der internationalen Tagung im Zisterzienserstift Rein, Mai 2003, red. Anton Schwob, Karin Kranich-Hofbauer, Bern etc. 2005.
View in Google Scholar
Sulkowska-Tuszyńska Krystyna, Klasztor Norbertanek w Strzelnie (XII–XVI wiek). Sacrum i profanum, Toruń 2006.
View in Google Scholar
Szewczyk-Wojtasiewicz Magdalena, Ceramiczna płytka posadzkowa [ZKW PZS, nr inw. arch. 37a/62 i 37b/62], w: Kraków w chrześcijańskiej Europie X–XIII w. Katalog wystawy, red. Elżbieta Firlet, Emil Zaitz, Kraków 2006.
View in Google Scholar
Szewczyk-Wojtasiewicz Magdalena, Ceramiczne płytki posadzkowe z katedry romańskiej na Wawelu, „Slavia Antiqua”, T. 40: 1999.
View in Google Scholar
Szewczyk-Wojtasiewicz Magdalena, Posadzka ceramiczna z katedry krakowskiej (rekonstrukcja części), w: Kraków w chrześcijańskiej Europie X–XIII w. Katalog wystawy, red. Elżbieta Firlet, Emil Zaitz, Kraków 2006.
View in Google Scholar
Szewczyk-Wojtasiewicz Magdalena, Późnoromańska posadzka ceramiczna w katedrze na Wawelu, „Acta Archaeologica Waweliana”, T. 3: 2006.
View in Google Scholar
Szyma Marcin, Fryzy z motywem lilii w kościołach dominikańskich w Polsce, „Kronika Miasta Poznania”, 2004, t. 72, nr 3.
View in Google Scholar
Szyma Marcin, Kościół i klasztor dominikanów w Krakowie. Architektura zespołu klasztornego do lat dwudziestych XIV wieku, Kraków 2004.
View in Google Scholar
Świechowski Zygmunt, Architektura opactw cysterskich bezpośredniej obediencji morimondzkiej, w: Architektura opactw cysterskich. Małopolskie filie Morimond, Wrocław 2008.
View in Google Scholar
Utzig Joanna, Geneza witrażownictwa cysterskiego. Czy teologia mogła stanowić inspirację estetyczną?, w: Claritas et consonantia: funkcje, formy i znaczenia w sztuce średniowiecza. Księga poświęcona pamięci Kingi Szczepkowskiej-Naliwajek w dziesiątą rocznicę śmierci, red. Monika Jakubek-Raczkowska, Juliusz Raczkowski, Toruń 2017.
View in Google Scholar
Utzig Joanna, Przeszklenia witrażowe w kościołach i klasztorach cysterskich do końca XIII wieku – znaczenie związków regionalnych w świetle organizacji zakonu, w: Narody – odkrycia – fantazje czyli średniowieczna kultura z innej strony. Materiały Seminariów Mediewistycznych im. Alicji Karłowskiej Kamzowej z lat 2013–2015, red. Jacek Kowalski, Witold Miedziak, Poznań 2018.
View in Google Scholar
Utzig Joanna, Simplices fenestrae cistercienses. Geneza, treści ideowe i źródła estetyczne przeszkleń witrażowych w kościołach i klasztorach cystersów do połowy XIII wieku, Kraków 2022.
View in Google Scholar
Wajda Sylwia, Średniowieczne ceramiczne płytki posadzkowe z Drohiczyna, Stołpia, Chełma i Przemyśla, „Archeologia Polski”, T. 54: 2009, z. 1.
View in Google Scholar
Walicki Michał, Dekoracja architektury i jej wystrój artystyczny, w: Sztuka polska przedromańska i romańska do schyłku XIII wieku, t. 1, red. Michał Walicki, Warszawa 1971.
View in Google Scholar
Wałowy Alina, Późnośredniowieczne garncarstwo krakowskie w świetle źródeł archeologicznych, „Materiały Archeologiczne”, T. 19: 1979.
View in Google Scholar
Zakin Helen J., French Cistercian Grisaille Glass, New York 1979.
View in Google Scholar
Zbiór dyplomów opactwa cystersów w Mogile, wyd. Eugeniusz Janota, w: Monografia opactwa cystersów we wsi Mogile, cz. 2, Kraków 1867.
View in Google Scholar
Żaki Andrzej, Wstępne badania archeologiczne na terenie Krakowa w latach 1950–1955 (seria I–II), „Sprawozdania Archeologiczne”, T. 3: 1957.
View in Google Scholar
Żaki Andrzej, Sprawozdanie z badań archeologicznych nad przedlokacyjnym Krakowem za lata 1953–1955 (1950–1955), „Rocznik Krakowski”, T. 34: 1959.
View in Google Scholar
Żaki Andrzej, Badania nad przedlokacyjnym Krakowem w 1962 roku (seria X), „Sprawozdania Archeologiczne”, T. 17: 1965.
View in Google Scholar
Żaki Andrzej, Archeologia Małopolski wczesnośredniowiecznej, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1974.
View in Google Scholar

