Epistemologia przekładu
Polemika z Edwardem Balcerzanem
DOI :
https://doi.org/10.12797/MOaP.32.2026.72.01Mots-clés :
epistemology of translation, epistemic translational communication, typology of textual structures, polisystem, intertextualityRésumé
THE EPISTEMOLOGY OF TRANSLATION: A POLEMIC WITH EDWARD BALCERZAN
This article is a response to E. Balcerzan’s [2022] proposal for an internal epistemology of literary translation. While valuable due to its original theoretical perspective, the author simultaneously considers it detached from current trends in translation studies. Balcerzan draws exclusively on the concepts and tools of structuralism, which is currently an insufficient approach. The author disputes the scholar’s identitarian definition of translation as a “re-edition of the original,” which prevents it from being understood as an epistemic transformation. She also proposes expanding his typology of textual structures using the concepts of polysystems [Even-Zohar 1978; 1990] and intertextual tools [Genette 1982].
Téléchargements
Références
Alves, F., Jakobsen, A., red. (2021), The Routledge Handbook of Translation and Cognition, Routledge, London. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315178127
Bachmann-Medick, D. (2006/2016), Cultural Turns. Nowe kierunki w naukach o kulturze, Oficyna Naukowa, Warszawa. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110402988
Baker, M. (2006/2018), Translation and Conflict: A Narrative Account, Routledge, London–New York. DOI: https://doi.org/10.4324/9780429438240
Balcerzan, E. (2022), „Epistemologia przekładu”, Przekładaniec. 45: 7-18 (przedruk w: Balcerzan, E. (2025), Innymi słowami. Umiejętności tłumacza. Wybór prac, red. Ewa Rajewska, Wydawnictwo UJ, Kraków). DOI: https://doi.org/10.4467/16891864PC.22.008.17169
Bartmiński, J., Bartmińska-Niebrzegowska, S. (2009), Tekstologia, PWN, Warszawa.
Basalamah, S. (2019), „Towards a Philosophy of Translation”, [w:] J. Piers Rawling, Philip Wilson, The Routledge Handbook of Translation and Philosophy, Routledge, London. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315678481-30
Basalamah, S. (2023), „Philosophical Approaches”, [w:] Reine Meylaerts, Kobus Marais, red., The Routledge Handbook of Translation Theory and Concepts, Routledge, London. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003161448-11
Bennett, K. (2024), „Epistemic Translation: Towards an Ecology of Knowledges”, Perspectives: Studies of Translation Theory and Practice. 34(1): 16-31. https://doi.org/10.1080/0907676X.2023.2294123. DOI: https://doi.org/10.1080/0907676X.2023.2294123
Blumczynski, P. (2016), Ubiquitous Translation, Routledge, London. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315646480
Blumczynski, P. (2023), Experiencing Translationality. Material and Metaphorical Journeys, Routledge, London. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003382201
Blumczynski, P., Hassani, G. (2019), „Towards a Meta-Theoretical Model for Translation”, Target. 31(3): 328-351. https://doi.org/10.1075/target.17031.blu. DOI: https://doi.org/10.1075/target.17031.blu
Bukowski, P., Heydel, M., red. (2009), Współczesne teorie przekładu. Antologia, Znak, Kraków.
Chesterman, A. (2001), „Proposal for a Hieronymic Oath”, The Translator. 7: 139-154. https://doi.org/10.1080/13556509.2001.10799097. DOI: https://doi.org/10.1080/13556509.2001.10799097
Chesterman, A. (2018), „Translation Ethics”, [w:] Lieven D’hulst, Yves Gambier, red. A History of Modern Translation Knowledge: Sources, Concepts, Effects, Benjamins Translation Library, no. 142, John Benjamins, Amsterdam. DOI: https://doi.org/10.1075/btl.142.62che
Chesterman, A. (2020), „Virtue Ethics in Translation”, [w:] Kaisa Koskinen, Nike K. Pokorn, red. The Routledge Handbook of Translation and Ethics, Routledge, London. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003127970-3
Chesterman, A. (2021), „Translation, Epistemology and Cognition”, [w:] Fabio Alves, Arnt Lykke Jakobsen, red. The Routledge Handbook of Translation and Cognition, Routledge, London–New York. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315178127-3
Dobrzyńska, T. (2001), „Od niespójności do (super)koherencji. Rola metatekstu w utworze literackim”, [w:] Anna Pajdzińska, Ryszard Tokarski, red. Semantyka tekstu artystycznego, Wydawnictwo UMCS, Lublin.
Even-Zohar, I. (1978), Papers in Historical Poetics, Porter Institute for Poetics and Semiotics, Tel Awiw.
Even-Zohar, I. (1990), „The Position of Translated Literature within the Literary Polysystem”, Polysystem Studies. Poetics Today. 11(1): 45-51. https://www.jstor.org/stable/i303085. DOI: https://doi.org/10.2307/1772668
Even-Zohar, I. (2005), „Polysystem Theory (Revised)”, Papers in Culture Research. 9(1): 38-49. http://www.tau.ac.il/-itamarez/works/books/EZ-CR-2005.pdf.
Fedorov, A. (1953), Vvedenije v teoriju perevoda, Izdatelstvo literatury na inostrannykh iazykakh, Moskwa.
Genette, G. (1982), Palimpsestes: La littérature au second degré, Seuil, Paris.
Halverson, S. (2014), Reconceptualizing Translation, Routledge, London.
Hejwowski, K. (2004), Kognitywno-komunikacyjna teoria przekładu, PWN, Warszawa.
Jarniewicz, J. (2002), „Tłumacz jako twórca kanonu”, [w:] Roman Lewicki, red. Przekład. Język. Kultura, Wydawnictwo UMCS, Lublin.
Kokkola, S. (2024), „The Invisible Ubiquity of Philosophy in Translation Studies: Towards a Re-articulation of the Discipline’s Relationship with Philosophy”, Translation Studies. 17: 216-233. https://doi.org/10.1080/14781700.2023.2270579. DOI: https://doi.org/10.1080/14781700.2023.2270579
Leal, A., Wilson, P. (2023), „A Tale of Two Disciplines? Philosophy in/on Translation”, Perspectives. 31(1): 1-15. https://doi.org/10.1080/0907676X.2023.2148984. DOI: https://doi.org/10.1080/0907676X.2023.2148984
Małczyński, J., Tańczuk, R., red. (2022), „Wprowadzenie”, [w:] Prace Kulturoznawcze. 26(2) Cnoty epistemiczne: 9-11. https://doi.org/10.19195/0860-6668.26.2.1. DOI: https://doi.org/10.19195/0860-6668.26.2.1
Marais, K. (2014), Translation Theory and Development Studies: A Complexity Theory Approach, Routledge, London. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203768280
Marais, K., Meylaerts, R., red. (2019), Complexity Thinking in Translation Studies: Methodological Considerations, Routledge, New York. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203702017
Marais, K., Meylaerts, R., red. (2022), Exploring the Implications of Complexity Thinking for Translation Studies, Routledge, New York. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003105114
Marais, K., Meylaerts, R., red. (2023), The Routledge Handbook of Translation Theory and Concepts, Routledge, London. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003161448
Markowski, M.P. (2006), „O reprezentacji”, [w:] Michał Paweł Markowski, red. Kulturowa teoria literatury, Universitas, Kraków.
Nycz, R. (1986), „Tezy o mimetyczności”, [w:] Janusz Sławiński, red. Teoretycznoliterackie tematy i problemy, Ossolineum, Wrocław.
Pym, A. (2007), „Philosophy and Translation”, [w:] Piotr Kuhiwczak, Karin Littau, A Companion to Translation Studies, Multilingual Matters, Clevedon.
Pym, A. (2014), Exploring Translation Theories, wyd. 2, Routledge, London.
Rawling, J.P., Wilson, P., red. (2019), The Routledge Handbook of Translation and Philosophy, Routledge, London. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315678481
Schiffrin, D. (1994), Approaches to Discourse, Blackwell, Oxford.
Simon, S. (2012), Cities in Translation: Intersections of Language and Memory, Routledge, London.
Sousa Santos de, B. (2016), The difficult democracy. Una mirada desde la periferia Europea, Editorial Akal.
Sousa Santos de, B. (2018), Constructing the Epistemologies of the South. Antología Esencial, CLACSO, Buenos Aires.
Tokarz, B. (2018), „Przygoda estetyczno-mentalna w przekładzie”, Przekłady Literatur Słowiańskich. 9(1): 17-36. https://doi.org/10.31261/PLS.2018.09.01.02. DOI: https://doi.org/10.31261/PLS.2018.09.01.02
Toury, G. (2000), „Pojęcie «domniemanego przekładu». Zaproszenie do nowej dyskusji”, [w:] Piotr Fast, Katarzyna Jastrzębska-Żemła, red. Komparatystyka literacka a przekład, Studia o przekładzie, t. 10, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice.
Tymoczko, M. (2007), Enlarging Translation, Empowering Translators, St. Jerome, Manchester.
Tymoczko, M. (2019), „Translation Theory and Philosophy”, [w:] J. Piers Rawling, Philip Wilson, The Routledge Handbook of Translation and Philosophy, Routledge, London. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315678481-12
Urbanek, D. (2004), Pęknięte lustro. Tendencje w teorii i praktyce przekładu na tle myśli humanistycznej, Trio, Warszawa.
Urbanek, D. (2011), Dialektyka przekładu, Wydawnictwo IR UW, Warszawa.
Weissbrod, R. (2009), „Philosophy of Translation Meets Translation Studies”, Target. 21(1): 58-73. DOI: https://doi.org/10.1075/target.21.1.03wei
Téléchargements
Publiée
Numéro
Rubrique
Licence
Ce travail est disponible sous licence Creative Commons Attribution - Pas d'Utilisation Commerciale - Pas de Modification 4.0 International.
