Przekłady starożytnych utworów dramatycznych – w zgodzie czy wbrew normom?
Kilka refleksji o tradycji przekładoznawczej w Polsce
DOI:
https://doi.org/10.12797/MOaP.22.2016.34.08Keywords:
translation, ancient tragedy, drama, norms, traditionAbstract
The history of Polish translation of ancient tragedies begun in XIX century, when drama was considered to belong to the realm of literature rather than to the realm of theatre and when its theatrical values were considered as less important than those literary ones. But in V BC – in a century when the most distinguished ancient playwrights presented their plays – they were definitely regarded as works whose aim was to be presented on theatre stage. Thanks to some theatrical movements at the turn of XXth century, drama regained its due honours and place but still there is no unanimity among the scholars about many issues concerning translation of any ancient tragedy. They still raise questions about the connection between literature and theatre, or the connection between possible staging inserted in the words of drama and the stage possibilities from the translator’s time; how the literary or theatrical norms influence the translators’ decisions; should a translator facilitate the reception of a translated text or should he/she make it difficult; are there any borders or limits of a translation. I would like to dedicate the paper to some of those problems any translator of any ancient tragedy is supposed to solve, but especially to find the answer whether the existing norms or tradition of translation of those particular texts influence the translators and how they deal (discuss or change) with them.
Downloads
References
Aischylos (1952), Tragedie, przeł. S. Srebrny, PIW, Kraków.
View in Google Scholar
Ajschylos (1908), Dzieje Orestesa, przeł. J. Kasprowicz, Nakładem Towarzystwa Wydawniczego, Warszawa – E. Wender, Lwów – H. Altenberg.
View in Google Scholar
Arnott, P. (1962), Greek scenic conventions in the fifth century B.C., Clarendon Press, Oxford.
View in Google Scholar
Axer, J. (1991), Filolog w teatrze, PWN, Warszawa.
View in Google Scholar
Bilczewski, T. (2010), Komparatystyka i interpretacja. Nowoczesne badania porównawcze wobec translatologii, Universitas, Kraków.
View in Google Scholar
Bukowski, P., Heydel, M. (red.) (2009), Współczesne teorie przekładu, Znak, Kraków.
View in Google Scholar
Chmielowski, P. (1876), „Tragedye Sofoklesa. Przekład Z. Węclewskiego. Poznań.
View in Google Scholar
Nakładem Biblioteki Kórnickiej 1875 str. XXVII, 589”, Ateneum, t. 3, z. 9, s. 659-679.
View in Google Scholar
Chodkowski, R. (1975), Funkcja obrazów scenicznych w tragediach Ajschylosa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
View in Google Scholar
Chodkowski, R.R. (2003), Teatr grecki, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin.
View in Google Scholar
Domański, J. (2006), „O teorii o praktyce przekładania w łacińskim obszarze językowym”, w: Cyceron, św. Hieronim, Burgundiusz z Pizy, Leonardo Bruni, O poprawnym przekładaniu. Teksty łacińskie i przekłady polskie, przeł. W. Seńko, J. Domański, W. Olszaniec, wstęp J. Domański, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty, s. 5-90.
View in Google Scholar
Dörpfeld, W., Reisch, E. (1896), Das griechische Theater, Verlag Barth & Von Hirst, Athens.
View in Google Scholar
Eschylos (1873), Tragedye, przeł. Z. Węclewski, Nakładem Biblioteki Kórnickiej, Poznań.
View in Google Scholar
Eurypides (2015), Tragedie, t. 5 (Fragmenty), przekład i oprac. zbior. pod red. M. Borowskiej, ISKŚiO UWr, Wrocław.
View in Google Scholar
Flickinger, R.C. (1918), The Greek Theatre and its Drama, The University of Chicago Press, Chicago, Illinois.
View in Google Scholar
Frankowska, B. (2003), Encyklopedia teatru polskiego, PWN, Warszawa.
View in Google Scholar
Goldhill, S. (2007), How to Stage Greek Tragedy Today, University of Chicago Press, Chicago–London.
DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226790725.001.0001
View in Google Scholar
Grzegorczyk, P. (1955), „Problematyka tłumaczeń”, w: Rusinek, M. (red.) (1955), O sztuce tłumaczenia, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, s. 445-477.
View in Google Scholar
Jastrun, M. (1975), „O przekładzie jako o sztuce słowa”, w: Pollak, S. (red.) (1975), Przekład artystyczny. O sztuce tłumaczenia. Księga druga, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, s. 117-131.
View in Google Scholar
Kocur, M. (2001), Teatr antycznej Grecji, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.
View in Google Scholar
Kubiak, Z. (1975), „Refleksje tłumacza poezji antycznej”, w: Pollak, S. (red.) (1975), Przekład artystyczny. O sztuce tłumaczenia. Księga druga, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, s. 155-159.
View in Google Scholar
Kumaniecki, K. (1955), „Nad prozą antyczną”, w: Rusinek, M. (red.) (1955), O sztuce tłumaczenia, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, s. 99-109.
View in Google Scholar
Łanowski, J. (1997), „Przekłady dramatu antycznego. Z doświadczeń tłumacza”, w: Axer, J., Osiński, Z. (red.) (1997), Siew Dionizosa. Inspiracje Grecji antycznej w teatrze i dramacie XX wieku w Europie Środkowej i Wschodniej, Wydawnictwo DiG, Ośrodek Badań Interdyscyplinarnych „Artes Liberales”, Uniwersytet Warszawski, Warszawa, s. 179-185.
View in Google Scholar
Marciniak, K. (2008), Cicero vortit barbare. Przekłady mówcy jako narzędzie manipulacji ideologicznej, słowo/obraz terytoria, Gdańsk.
View in Google Scholar
Marcjalis (2015), Księga widowisk, przeł. K. Różycka-Tomaszuk, wstęp i komentarz A. Klęczar, M. Zagórski, współpraca B. Burliga, ISKŚiO UWr, Wrocław.
View in Google Scholar
Morstin, L.H. (1955), „Moja praca nad przekładem utworów Sofoklesa, Horacego, Lope de Vegi, Calderona i Goethego”, w: Rusinek, M. (red.) (1955), O sztuce tłumaczenia, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, s. 279-298.
View in Google Scholar
Parandowski, J. (1955), „Homeryckie boje”, w: Rusinek, M. (red.) (1955), O sztuce tłumaczenia, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, s. 299-311.
View in Google Scholar
Parandowski, J. (1975), „Autor i tłumacz”, w: Pollak, S. (red.) (1975), Przekład artystyczny. O sztuce tłumaczenia. Księga druga, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, s. 253-260.
View in Google Scholar
Pavis, P. (2002), Słownik terminów teatralnych, słowo wstępne A. Ubersfeld, przeł., oprac. i uzupeł. opatrzył S. Świontek, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
View in Google Scholar
Piętka, R. (2004), „Antyczna translatologia”, Pamiętnik Literacki, 95, z. 1, s. 7-18.
View in Google Scholar
Rusnak, R. (2009), Seneca noster, cz. 1: Studium o dawnych przekładach Seneki Młodszego, nakładem Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
View in Google Scholar
Sandauer, A. (1955), „Troski tłumacza”, w: Rusinek, M. (red.) (1955), O sztuce tłumaczenia, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, s. 343-346.
View in Google Scholar
Sandauer, A. (1977), „Źle o poprzednikach”, w: Balcerzan, E. (red.) (1977), Pisarze polscy o sztuce przekładu, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, s. 352-357.
View in Google Scholar
Skwara, E. (1996), „Plaut w polskich przekładach”, Eos, 84, s. 335-343.
View in Google Scholar
Srebrny, S. (1932), „W sprawie szkolnych przedstawień klasycznych”, Wilno, radio 7 II 1932 (rps. 987/ 1/ III, 11).
View in Google Scholar
Srebrny, S. (1949), „Odpowiedź na przemówienie prezesa P.E.N. Clubu polskiego Jana Parandowskiego z dnia 5-go września 1949 roku”, Meander, 4, z. 1-10, s. 360-362.
View in Google Scholar
Srebrny, S. (1984), „Zagadnienie przekładów z poezji starożytnej”, w: Srebrny, S. (1984), Teatr grecki i polski, oprac. S. Gąssowski, wstęp J. Łanowski, PWN, Warszawa, s. 184-201.
View in Google Scholar
Szastyńska-Siemion, A. (1982), „Chóry tragedii greckich w przekładach polskich”, Eos, 70, s. 25-39.
View in Google Scholar
Taplin, O. (2001), The Stagecraft of Aeschylus. The Dramatic Use of Exits and Entrances in Greek Tragedy, Clarendon Press, Oxford.
View in Google Scholar
Taplin, O. (2004), Tragedia grecka w działaniu, przeł. A. Wojtasik, Wydawnictwo Homini, Kraków.
View in Google Scholar
Tibullus (2015), Elegie miłosne, przekł., wprowadz. i komen. A. Arndt, Wydawnictwo Homini, Kraków.
View in Google Scholar
Walton, J.M. (2006), Found in Translation, Greek Drama in English, Cambridge University Press, Cambridge.
DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511584534
View in Google Scholar
Walton, J.M. (2008), „An Agreeable Innovation. Play and Translation”, w: Lianeri, A., Zajko, V. (red.) (2008), Translation and the Classic, Oxford University Press, Oxford.
DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199288076.003.0013
View in Google Scholar
Węclewski, Z. (1861), „Studia w Polsce nad literaturą grecką w czterech przeszłych wiekach i przekłady tragików na język polski”, Biblioteka Warszawska, t. 4, s. 189-190.
View in Google Scholar
Witruwiusz (1999), O architekturze. Ksiąg dziesięć, przeł. K. Kumaniecki, wstęp A. Sadurska, Prószyński i S-ka, Warszawa.
View in Google Scholar
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.